Günümüzde Özbekistan topraklarında gömülü olan Tunç Çağına ait 4 bin yıllık bir çocuğun kafatası, trepanasyon olarak bilinen bir kranial cerrahi işleminden kalma izler taşıyor. Araştırmacılar, bunun Orta Asya'daki en eski belgelenmiş cerrahi kanıtı ve tüm Asya'daki en eski cerrahi örneklerinden biri olduğunu bildiriyor.

Yaklaşık 5 yaşında ölen çocuğun iskeleti Nisan ayında ortaya çıkarıldı. Araştırmacılar tarafından yapılan açıklamada, cesedin yaklaşık 3 yaşında ölen bir çocuğun cesediyle birlikte tek bir mezara gömüldüğü belirtildi.

Yapılan açıklamaya göre, 5 yaşındaki çocuğun kafatasında taş veya kemik aletler kullanılarak yapılmış "kafatası delme işleminin açık izleri" bulunuyor. Kafatası delme işlemi eski zamanlarda yaygın olarak uygulanıyordu, belki de epilepsi, migren veya davranış sorunları gibi rahatsızlıkları tedavi etme girişimlerinde kullanılıyordu. Ancak araştırmacılar, o dönemde "tıp ve ritüel arasındaki sınırın" günümüzdeki kadar belirgin olmadığını belirtti.

Kazılar, tarih öncesi yerleşim yeri olan Djarkutan'ın bulunduğu alana odaklandı ve araştırmacılar mezarın MÖ 3. binyılın sonlarına ait olduğunu belirledi. O dönemde Djarkutan, yaklaşık MÖ 2500 ile 1500 yılları arasında Orta Asya'ya hakim olan Erken Tunç Çağı kültürü olan Oxus uygarlığının bir kent merkeziydi. Alanı ve Oxus uygarlığının diğer yönlerini araştırmak için devam eden proje 2024 yılında başladı.

Mezar, Özbekistan'ın güneyinde, Afganistan sınırına yakın Djarkutan arkeolojik alanında yapılan kazılar sırasında keşfedildi. ©Özbekistan İtalyan Arkeoloji Ekibi

Arkeologlar bazen Oxus uygarlığını Baktriya-Margiana Arkeolojik Kompleksi veya BMAC olarak adlandırırlar. Bölgedeki nehirler ve vahalar çevresinde yoğunlaşan bu uygarlık, gelişmiş tarım ekonomisi ve zengin maddi kültürüyle ünlüdür. Oxus uygarlığının çöküşünün, önemli nehirlerin kurumasına neden olan iklim değişikliklerinden kaynaklandığı düşünülmektedir.

Araştırmacılar, eski çağlarda yapılan kafatası ameliyatlarına dair kanıtların bazı yerlerde nispeten yaygın olmasına rağmen, bu ameliyatın küçük bir çocuk üzerinde gerçekleştirilmiş olmasının şaşırtıcı olduğunu belirtti.