Kufi Vadisi girişinde, Çivril Ovası'na bakan Miryokefalon Kalesi'nin önerilen konumunu gösteren harita. ©Kara ve Balık (2024)

Arazi çalışmaları, Koçak ve Işıklı mahalleleri arasında, Harıldakkaya ve Karakaya tepeleri çevresinde önemli bir yerleşimin kalıntılarını ortaya çıkardı. Alan, Kufi Deresi'nin Çivril Ovası'na ulaştığı noktanın doğusunda, çevredeki araziden yaklaşık 100 ila 120 metre yükseklikte yer almaktadır.

Araştırmacılar, onlarca metre uzanan temel duvarlarını, iki kuleyi ve farklı yapılara ait taş blokları kaydetti. Ayrıca, kuyu veya sarnıç olarak yorumlanan özelliklerin yanı sıra çömlek parçaları, çatı kiremiti parçaları ve taş ocağı izlerini de tespit ettiler.

Önerilen kale alanının dört yönden çekilmiş fotoğrafı, Kufi Vadisi ile Çivril Ovası arasında yükselen konumunu göstermektedir. ©H. Kara Arşivi / Kara ve Balık (2024)

Kara'ya göre, kalıntıların en yoğun olduğu alan 150 dönümden fazla, yani yaklaşık 15 hektarlık bir alanı kapsıyor. Daha geniş sınırları da hesaba katıldığında, yerleşimin yaklaşık 30 hektarlık bir alana yayılmış olabileceği tahmin ediliyor.

Konumu itibariyle bu yerin belirlenmesinde merkezi bir öneme sahiptir. Alan, Çivril Ovası'nın büyük bir bölümüne ve Bizans ordusunun ilerlediği düşünülen Kufi Vadisi'nin girişine hakim bir konumdadır.

Önerilen kale alanında çeşitli boyutlarda işlenmiş taş küreler belgelenmiştir. Bunların kesin işlevi belirsizliğini korumaktadır. ©H. Kara Arşivi / Kara ve Balık (2024)

Yüzey araştırmaları sırasında belgelenen çömlek ve mimari kalıntılar, MÖ 4. yüzyıl ile MS 6. yüzyıl arasında birkaç yerleşim evresine işaret etmektedir. Bu uzun kronolojik aralık, kalenin 1176'da Bizans ordusunun bölgeden geçtiği sırada harabe olarak tanımlanmasının nedenini açıklayabilir.

Araştırmacılar, bölgenin savaş sırasında aktif bir Bizans veya Selçuklu kalesi olduğunu öne sürmüyorlar. Bunun yerine, yorumlarına göre burası, Manuel'in seferinden çok önce terk edilmiş eski bir Roma veya Roma öncesi yerleşim yeridir.

Bölgenin arkeolojik önemi zaten resmi olarak tanınmıştı. 2020 yılında civarda bir mezarlığın tespit edilmesinin ardından, 2021 yılında Aydın Bölge Kültür Mirası Koruma Kurulu tarafından Karakaya Nekropolü ve Yerleşimi olarak tescil edildi.

Önerilen kale alanında belgelenen taş havanlar, çömlek parçaları ve işlenmiş mimari taşlar.  ©H. Kara Arşivi / Kara ve Balık (2024)

Kara ve Balık, sit alanının konumu, topografyası, kalıntıları ve tarihi güzergâhla olan ilişkisinin, buranın Miryokefalon Kalesi olarak tanımlanmasını desteklediğini savunuyorlar. Kanıtlarını, Anadolu Kültür Araştırmaları Dergisi'nde yayımlanan 2024 tarihli “Tarihsel Coğrafya Açısından Önemli Bir Keşif: 'Harabe Miryokefalon Kalesi'” başlıklı makalelerinde sundular.

Ancak, alanda Miryokefalon adını veren herhangi bir yazıt bulunamamıştır ve arkeolojik kanıtlar henüz kalıntıları 1176 olaylarıyla doğrudan ilişkilendirmemiştir. Bu nedenle, mevcut tanımlama esas olarak yüzey kalıntılarına, tarihi kayıtlara ve kaydedilen rota ile yerel coğrafya arasındaki uyuma dayanmaktadır.

Balık ayrıca, savaş alanının konumuyla ilgili akademik tartışmanın henüz çözüme kavuşmadığını da kabul etti. Araştırmacılar, yerleşimin kronolojisini belirlemek ve Bizans seferiyle olası ilişkisini saptamak için daha kapsamlı araştırmalara ve arkeolojik kazılara ihtiyaç duyulacağını söylüyor.

Çivril kalıntılarının Miryokefalon Kalesi'ne ait olduğunun doğrulanması, uzun zamandır kayıp olan bir kalenin yerini tespit etmekten daha fazlasını sağlayabilir. Ortaçağ Anadolu'sundaki en önemli savaşlardan birinin nerede gerçekleştiğine dair şimdiye kadarki en güçlü kanıtı sunabilir.

Kaynak: Anatolian Archaeology