Arkeolojik alanlarda 1940’lı yılların ikinci yarısında başlayan jeofizik uygulamalar, gömülü arkeolojik nesneleri belirlemedeki hızın yanı sıra, yeraltındaki yapıların bulunmasında başarılıdır. Gösterdiği başarıya koşut olarak, jeofizik uygulamalar arkeolojik bağlamda bozucu etki oluşturmadığından arkeolojide büyük öneme sahip olmuştur.

Arkeolojik alanlar genelde kalın bir toprak örtüsüyle kaplıdır ve yüzeyden görülmeyen bir arkeolojik bağlamı belirlemek ve kazı öncesi iyi bir strateji oluşturmak zordur. Jeofizik yöntemler kullanılarak toprak altında gömülü durumdaki arkeolojik bağlamın belirlenmesiyle başarılı bir kazı stratejisi ortaya konulabilir. Böylece geniş alanlarda yapılan kısa süreli jeofizik araştırmalar gömülü arkeolojik yapıların uzanımı, dağılımı, derinliği, niteliği, biçimi gibi birçok özelliği ortaya koyabilir. Arkeolojik alanlar yoğun insan etkinliğine sahne olduğundan, alanı örten yüzey toprağının içindeki arkeolojik bağlam fiziksel ve kimyasal değişimlere uğrar ve değişik özellikler ortaya çıkar. Jeofizik araştırmalar bu değişimlerin ölçülmesi ilkesine dayanır ve gömülü arkeolojik bağlamın görülebilirliğini ortaya koyar. Bu kapsamda toprak içindeki manyetik değişimler, çekim gücü farklılıkları, yeraltının elektriksel iletkenliği-dirençliği ve dielektrik değişimler gibi değişik fiziksel değişimlerin yüzey üzerinden yapılan jeofizik çalışmalarla toplanan verilerinin değerlendirilmesi ve yorumlanmasından sonra gömülü arkeolojik bağlamın görünebilir olması sağlanır.

Arkeolojik alanların karakterlerine bağlı olarak birçok jeofizik yöntem kullanılmakla birlikte, yaygın olarak jeomanyetik, jeoradar (GPR) ve elektrik resistivite yöntemleri günümüzde en yaygın kullanılanlardır. Üç yöntemin tümleşik biçimde ve geniş ölçekli alanlarda kullanılmasıyla, çok kısa süre içinde büyük alanların haritalanması, görüntülendirilmesi ve kazıya yön verici sonuçların elde edilmesi olanaklıdır. Jeofiziğin teknolojik gelişimlere bağlı olarak hızlı ilerlemesi sonucunda, günde birkaç hektarlık alan yukarıda belirtilen yöntemler yardımıyla ölçülebilir. Böylece jeofizik, arkeolojik belgeleme çalışmalarında önemli bir arama yöntemi olmuştur. Yaşadığımız yüzyılda kentleşme alanlarının genişlemesi, buna koşut olarak sanayi, ulaşım ve diğer ticari alanların da hızla yaygınlaşması, arkeolojik yerleşmelerin yaygın tahribatına neden olmaktadır. Özellikle yoğun tehdide maruz arkeolojik alanların ivedi olarak belirlenmesi önem taşır ve hızlı belgeleme yapabilen geniş ölçekli jeofizik araştırmalar yardımıyla da tehdit altındaki arkeolojik alanlar belirlenir. Bu durum arkeolojik alanların korunabilmesi ve gelecek kuşaklara belge aktarmanın önemli bir aşamasıdır…

Devamı: Aktüel Arkeoloji Dergisi 110. Sayı “Analiz, Veri ve Yorum: Arkeometrinin Arkeolojiye Katkısı”