Sırp matematikçi Milutin Milanković'in, Dünya'nın Güneş'e göre konumundaki değişimlere dayanan hesaplamalarıyla geliştirdiği Milanković Döngüleri, Kuvaterner'deki buzul çağlarının döngüselliği hakkında genel bir çerçeve sunar. Dış faktörler olarak tanımlanan bu döngüler; yörünge basıklığı (eksantrisite), eksen eğikliği (obliklik) ve presesyon (devinim/yalpalanma) olarak bilinir. Yörünge basıklığı, Dünya'nın diğer gezegenlerle olan çekim etkileşimleri nedeniyle Güneş etrafındaki yörüngesinin şeklinin zaman içinde değişmesidir. Neredeyse daireselden eliptiğe kadar değişebilen bu döngü, yaklaşık 96.000, 125.000 veya 413.000 yıllık periyotlarla tamamlanır. Dünya'nın Güneş'e olan uzaklığını belirleyen bu döngü, buzul ve buzullar arası dönemleri tetikleyen temel faktörlerden biridir. Eksen eğikliği, Dünya'nın dönme ekseninin 22.1° ile 24.5° arasındaki döngüsel değişimini ifade eder. Yaklaşık 41.000 yılda bir tamamlanan bu döngüde eğiklik arttıkça yüksek enlemlerde güneşlenme miktarı artar ve mevsimsel farklılıklar belirginleşir. Presesyon ise Dünya'nın dönme ekseninin bir topaç gibi bir koni çizerek yaptığı yalpalanma hareketidir ve yaklaşık 26.000 yıllık bir döngüye sahiptir. Bu hareket, mevsimlerin oluşum zamanını ve şiddetini etkileyerek iklim üzerinde belirleyici bir rol oynar. Milanković Döngüleri'nin yanı sıra, güneş ışınımındaki değişimler ve büyük göktaşı çarpmaları da küresel çapta iklim değişikliğine yol açabilen diğer dış faktörlerdir. İç faktörler olarak sınıflandırılan volkanik patlamalar, levha tektoniği, atmosfer-okyanus etkileşimleri, derin okyanus akıntılarındaki değişiklikler ve buzul hareketlilikleri de geçmişte büyük veya küçük ölçekli iklim değişikliklerini tetiklemiştir…

Devamı: Aktüel Arkeoloji Dergisi 110. Sayı “Analiz, Veri ve Yorum: Arkeometrinin Arkeolojiye Katkısı”