Attalia*’lı Athenaeus (Athenaios)

Roma’nın Ünlü Hekimi

Athenaeus’un en az 30 kadar kitap yazdığı rivayet edilir, ancak hiçbirisi günümüze kadar ulaşmamıştır. Bunlardan 25. Cilde Galen ve 24 ve 29. Ciltlere Oribasius tarafından atıfta bulunulmuştur. Tıbbın farklı alanlarda eser vermiştir: fizyoloji, patoloji, embriyoloji, terapötikler ve diyet, meteorolojinin ve coğrafyanın tıbbi boyutları.

Galen Grubu. Viyana Dioscurides Kodeksinden (MS 512 Konstantinopolis) adını hekim Galen'den almıştır. Pedanios Dioskurides, Nicandros (yılanla birlikte), Efesli Ruphos (Rufus), Andreas (Ptolemy IV Philopator'un kişisel doktoru), Apollonios (kimliği belirs

Athenaeus, Roma’da hekimlik yapan ünlü Antalya, Pamfilya’lı hekimdir. Kedisinin Claudius I ve Nero dönemlerinde hizmet ettiği tahmin edilmektedir. Kurmuş olduğu pnömatik ekol ve çevresindeki birçok öğrencisi nedeniyle büyük üne kavuşmuştur. Okulundan Agathinos, Herodotus, Magnus, and Archigenes gibi ünlü hekimler mezun olmuşlardır. Kendileri Trajan döneminde mesleklerini icra etmişlerdir.

Athenaeus’un en az 30 kadar kitap yazdığı rivayet edilir, ancak hiçbirisi günümüze kadar ulaşmamıştır. Bunlardan 25. Cilde Galen ve 24 ve 29. Ciltlere Oribasius tarafından atıfta bulunulmuştur. Tıbbın farklı alanlarda eser vermiştir: fizyoloji, patoloji, embriyoloji, terapötikler ve diyet, meteorolojinin ve coğrafyanın tıbbi boyutları.

Oribasius’un libri incerti isimli kitap koleksiyonunda Athenaeus’a ilişkin dört perhiz (diyet) ile ilgili metnine atıfta bulunulmuştur. Athenaeus iki tür egzersiz ve alıştırmadan söz etmektedir. Beden ve ruha yönelik alıştırmalara ömür boyu yer verilmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Bedenin antrenmanında bedensel alıştırmalar, yeme, içme, yıkanma ve uykuya özen gösterilmelidir. Ruhun terbiyesinde ise felsefe önemli bir yer tutmaktadır. Düşüncenin eğitimi ve duyguların düzenlenmesinin önemli olduğunu ifade etmektedir. Her ne kadar daha önceki dönemlerde Sokratik ekolde beden ve ruhun çalıştırılması önerilmiş olsa da, Athanaeus bir tıp adamı olarak beden-ruh ayırımını yapan ve bunların çalıştırılmasını öneren ilk kişi olmuştur.

Galen, Athenaeus’un pnömatist görüşte ve Posidonius’un öğrencisi olduğunu ifade eder. Kendisinden sonraki pnömatistlerden birisi olan Chrysippus, pnömanın içimizde bulunan ruhu temsil ettiğini ve sürekli olarak tüm bedene yayıldığını ifade eder. Athenaeus’un gelişime dair öğretisi ise Aristoteles’ten köken almaktadır. Athenaeus’a göre beden dört farklı nitelikten oluşmaktadır. Bunlar sıcak, soğuk, ıslak ve kuru olarak adlandırılan niteliklerdir. Bu nitelikler pnöma tarafından bir arada tutulmakta ve tüm bedende bulunmaktadır. Bunların bedendeki karşılıklarını et, kemik, saç, yağ gibi dokular oluşturur. Sıcaklık beden içindeki pnömadan sürtünmeyle oluşmaktadır. Athenaeus, stoik filozofların çizgisinde materyalizmi kabul etmekte ve pnömonun ve sıcaklığın merkezinin (hegemonikon) kalpte olduğunu düşünmektedir. Kalp ve akciğerler karşılıklı alışveriş içerisindedir. Kalp akciğerlere sıcaklık verirken, akciğerler kalbe nefesle aldığı pnömo sağlar. Nefes içsel ısıyı azaltmaya yaramaktadır. Karaciğer kan hazırlarken, dalak kanı temizler ve mide besinleri dönüştürür. Pnömo kan ile atardamarlar vasıtasıyla taşınır ve toplardamarlar ise pnömodan fakir kanı kalbe geri getirir. Hastalıkların nedenini ise pnömonun zarar görmesiyle açıklamaktadır. Dört nitelikte oluşan dengesizlik ve kalitelerden bazılarının hakimiyet kazanmaları hastalığa neden olmaktadır. Sıcaklık ile ıslaklığın birlikteliği sağlığı desteklerken, insanın ateşlenmesi ve cildinin kuruması ile hastalık ortaya çıkmaktadır. İnsanın yaşamsal dönemlerini mevsimlerle ilişkilendirmiştir. Tedavi yaklaşımı ise baskın olan nitelikleri baskılamak üzerine kurulmuştur. Bunun için diyet ve beslenme danışmanlığı başvurmuş olduğu en önemli yöntemdir. Diyet biliminin gelişimine önemli katkıları olmuştur. Farklı tahıl türlerinin sağlığa yararları ve zararları konusunda beyanları bulunmaktadır. İklimin ya da konutların bulundukları konumun insan sağlığı üzerine olan etkilerini tartışmıştır. İçme suyunun temizlenmesi konusuyla ilgilenmiştir. Kadınların yaklaşım tarzına da müdahale etmiş ve alkol tüketiminden kaçınmaları ve ten güzelliği için beslenme ve hareketlilik konusunda uyarılarda bulunmuştur.

Gençlere ise bedenen ve ruhen sıkı çalışmaları gerektiğini ve bu yaşlarda cinsel hayatın beden ve ruhun gelişimini olumsuz etkileyeceğini söylemiştir. Bebek sahibi olmayı planlayan kadınlarda ise cinsel arzuyu ölçülü tutmalarının fertilitelerini destekleyebileceğini, konjenital hastalıkları önleyebileceğini ve kadının bedeninin besinsiz kalmasını engelleyebileceğini ifade etmektedir.

Yazmış olduğu kitaplar özellikle Galen tarafından sıklıkla beğenilmiştir. Aristo gibi filozofların görüşlerine dayanarak Asklepiatların bazı uygulamalarını eleştirmiştir. Nabız öğretisini de ayrıntıyla ele almıştır. Nabzı atardamarda sıcaklığın genişletici etkisi olarak açıklamıştır. Beden ısısı öğretisi ile ilgilenmiştir.

Fertilite ile ilgili olarak ise kadının madde sahibi olduğunu, erkeğin ise tohumu ile ortaya çıkacak canlıya şekil verdiğini ifade etmiştir. Kadınların adet kanlarında bu maddenin varlığından söz etmektedir. Döllenme sonrası embriyoları da incelemiştir. Gebeliğinin 27. Gününde embriyonun omurgasının ve başın oluştuğunu doğrulamaktadır. Erkek embriyonun ise daha hızlı geliştiğini söylemiştir.    

Athenaeus beden ve ruh ikilemini materyalist ve stoacı bir yaklaşım ile benimsemiştir. Pnömo kavramını ise kendisine göre insani yaşamın bir yansıması olarak yorumlamaktadır. Pnömonun bedenin merkezinde olduğunu vurgular ve başka bir yerde aranmasına izin vermez. Ruhsal sorunların bedensel kökenli olduğunu görmüş olması nedeniyle aslında kendisini psikosomatik ve biyolojik psikiyatrinin öncüllerinden olarak kabul etmek gerekir.

Örneğin, melankolinin dört elementin (sıcak, soğuk, nem ve kuruluk) kötü karışımından kaynaklandığını söylemektedir. Galen’e göre, Athenaeus ve öğrencileri hiçbir hastalıkta sıcak ve nemli elementlerin baskın olamayacağına inanmaktaydılar. Hastalıklarda sıcak ve kuru (ateşte olduğu gibi), soğuk ve nem (vücudun su toplaması) ya da soğuk ve kuru (melankoli) kombinasyonlarının hakim olabileceğini inanmaktaydılar.

Kendisi aynı zamanda redüksiyonist bir yaklaşımı benimser ve bedeni hep ön plana çıkarır. Erken İmparatorluk döneminde felsefi psikoloji ile geleneksel Hippokratik tıbbın entegrasyonu ile sorunlar yaşanmıştır. Bu sadece ben-ruh ikilemi konusundaki düşünceleri kapsamamaktaydı, aynı zamanda geleneksel beden ve sağlığa dair felsefi görüşlerin benimsenmesiyle ilgili olmuştur. Athanaeus, duygusal, eğitimsel ve entelektüel konuların hepsinin tababet için önemli olduğunu düşünmektedir. Bireyin ne düşündüğü ve ne hissettiğinin beden sağlığı için önemli olduğunu vurgulamaktadır. Ama temelde esenliğin beden ve ruhun çalıştırılmasına dayanabileceğine dair diyalektik yaklaşım, Athanaeus’un tıbba olan en önemli katkısı olmuştur.

*Attalia in Pamphylia [?] [şimdiki Antalya, Türkiye]

Kaynaklar:

  1. Kieffer JS. Athenaeus of Attalia. Erişim: https://www.encyclopedia.com/science/dictionaries-thesauruses-pictures-and-press-releases/athenaeus-attalia . Erişim tarihi: 08.05.2020.
  2. Wissowa G, ed. Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. Vierter Halbband. Artemisia-Barnaboi. Stuttgart: JB Metzlersche Verlag. 1896. s. 2034-6.
  3. Athenaeus of Attalia. Erişim: http://wiki.pinsify.xyz/index.php?q=aHR0cHM6Ly9lbi53aWtpcGVkaWEub3JnL3dpa2kvQXRoZW5hZXVzX29mX0F0dGFsaWE . Erişim tarihi: 08.05.2020.
  4. Corpvs Medicorvm Graecorvm/Latinorvm. Erişim: http://cmg.bbaw.de/epubl/online/editionen.html . Erişim tarihi: 08.05.2020.
  5. Durmaz N. Antalyalı Athenaeus’un Felsefesinde Ruh (Pneuma) ve Beden İlişkisi. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 60:2 (2019), 379-393
  6. Coughlin S. Athenaeus of Attalia on the Psychological Causes of Bodily Health . In Chiara Thumiger & Peter Singer eds., Mental Illness in Ancient Medicine. Leiden: Brill. 2018, pp.109-142.

EN ÇOK OKUNANLAR

Cumhuriyet Tarihinin En Büyük Kaçakçılık Operasyonu

 İzmir Kaçakçılık Suçlarıyla Mücadele Şube Müdürlüğü tarafından Cumhuriyet Tarihinin en büyük eser kaçakçılığı operasyonu gerçekleştirilmiş, 65 bin 511 adet tarihi eser yakalanmıştır. 

Kültepe Kazılarında Yeni Buluntular

Kültepe-Kaniş kazılarında Eski Tunç Çağı'na tarihlenen Kültepe'ye özgü 4300 yıllık 10 yeni alabaster (gypsum) idol bulundu. 

SON İÇERİKLER

Attalia*’lı Athenaeus (Athenaios)

Roma’nın Ünlü Hekimi

Athenaeus’un en az 30 kadar kitap yazdığı rivayet edilir, ...

Perge’li Asclepiades

Halkı Tarafından Çok Sevilen Hekim

Asklepiades, antik cağda şifa arayışı içinde olan ins...

Kültepe Kazılarında Yeni Buluntular

Kültepe-Kaniş kazılarında Eski Tunç &Cced...

X

ÖZELLİKLE DEĞERLİ OKUYUCULARIMIZ OLMAK ÜZERE KAMUOYUNUN DİKKATİNE

Son aylarda yaşadığımız insan kaynakları ve fiziki koşullara bağlı sıkıntılar ve buna bağlı olarak kontrolümüz dışında gelişen bazı olaylar ne yazık ki abone olan ve olmayan bazı değerli okuyucularımızı da olumsuz yönde etkilemiştir. Okuyucularımıza ve takipçilerimize olan sorumluluk duygusu nedeniyle bu açıklamayı yapma ihtiyacı duymaktayız.

NEDEN?

Yukarıda değindiğimiz koşulların yaşandığı süreçte, Aktüel Arkeoloji Dergisi e-ticaret sitesi olan Arkeoloji Dükkanı üzerinden yapılan abonelik ve sipariş gönderimlerinde aksaklıklar yaşanmıştır. Bu aksaklığın sadece Covid-19 pandemisi sebebiyle olduğunu söylemeyi çok isterdik. Ancak pandemi sürecine ek olarak bazı insan kaynakları seçimlerimizde hatalar yaptığımızı çok üzücü bir şekilde öğrendik. Gerek adli süreci olumsuz etkilememek gerekse bizi maddi zararın yanı sıra manevi zarara uğratmış olsalar dahi bu kimselerin haklarını ihlal etmemek için daha fazla bilgi şu an için paylaşamıyoruz. Ancak ilerleyen süreçte ihtiyaç duyulması halinde bu konuda ek ve detaylı bir açıklama daha yapılacaktır.

NE YAPIYORUZ

Türkiye’nin çeşitli bölgelerinden bir grup akademisyen, arkeolog ve diğer meslek gruplarından gönüllü katılımcılardan oluşan bir destek ve dayanışma ile yürütülen, Türkiye’nin “Arkeoloji Dergisi” unvanıyla anılan Aktüel Arkeoloji Dergisi olarak çalışmalarımızı 2007 yılından beri sürdürmekteyiz. Malumunuz olduğu üzere Türkiye’de hak ettiği değeri henüz tam olarak bulamamış olan Arkeoloji biliminin güncelliğinin, canlılığının korunması ve geliştirilmesi diğer taraftan da kültürel mirasımızın korunması ve güvence altına alınması konusunda en etkili kuruluşlar arasında gösterilmekten dolayı duyduğumuz gururu vurgulamak isteriz. Ancak yaptığımız işin sosyal sorumluluk yönü sebebiyle kendimizi ticari amaç güden bir girişim olarak değerlendiremediğimiz gibi ticari amaç güden dergilerin faydalanmakta olduğu pek çok imkândan da süreç içerisinde mahrum kaldığımızı bilgilerinize sunmak isteriz. Aktüel Arkeoloji Dergisi ekibi olarak bazı okuyucularımıza elimizde olmayan sebeplerle verdiğimiz sıkıntıdan dolayı özür dileriz. Tüm gücümüzle sorunları aşmak için çalıştığımızı, dergileri ve siparişleri kendilerine ulaştırmak için gerekli işlemlerin büyük bir özveriyle devam ettiğini belirtmek isteriz. Anlayışınız ve desteğiniz için teşekkür ederiz. Saygılarımızla.

AKTÜEL ARKEOLOJİ DERGİSİ

Öneri ve şikayetleriniz tıklayınız