A PHP Error was encountered

Severity: Notice

Message: Undefined variable: ub

Filename: core/fonksiyon_helper.php

Line Number: 464

Backtrace:

File: /home/aktuelarkeolojic/public_html/application/helpers/core/fonksiyon_helper.php
Line: 464
Function: _error_handler

File: /home/aktuelarkeolojic/public_html/application/controllers/Web.php
Line: 11
Function: findBrowser

File: /home/aktuelarkeolojic/public_html/index.php
Line: 315
Function: require_once

Tripolis ad Maeandrum » Aktüel Arkeoloji

Tripolis ad Maeandrum

Hellenistik Dönemde ilk kez Apollonia ismi ile kurulan kent, kısa süreli olarak Triumvir Marcus Antonius’un, MÖ 41’de Küçük Asya’ya yaptığı ziyaret esnasında Antoniopolis olarak adlandırılır. İmparator Augustus döneminden itibaren ise kentin ismi üç küçük topluluğun ya da yerleşimin oluşturduğu (synoikismos) bir kent/polis anlamına gelen Tripolis olarak son kez değiştirilir.

Büyük Menderes Nehri’nin kenarındaki Tripolis, verimli Çürüksu Ovası’nın kuzeydoğusunda Denizli’nin Buldan İlçesinde yer alır. Tripolis’in bir kent olarak geçmişi Hellenistik Döneme dayandırılsa da, kentin doğu ve güneydoğusunda yer alan Hamambükü ve Akkaya Höyük’te gerçekleştirilen yüzey araştırmalarında elde edilen arkeolojik materyal, kentin konumlandığı alandaki yerleşim izlerinin Geç Neolitik- Erken Kalkolitik Döneme (MÖ 5500) dayandığını kanıtlar niteliktedir. Son yerleşim izlerinin ise MS 13. yüzyıla ait olduğu Tripolis’te antik döneme ait kalıntılar, yaklaşık 281 hektarlık alana yayılır. Hellenistik Dönemde ilk kez Apollonia ismi ile kurulan kent, kısa süreli olarak Triumvir Marcus Antonius’un, MÖ 41’de Küçük Asya’ya yaptığı ziyaret esnasında Antoniopolis olarak adlandırılır. İmparator Augustus döneminden itibaren ise kentin ismi üç küçük topluluğun ya da yerleşimin oluşturduğu (synoikismos) bir kent/polis anlamına gelen Tripolis olarak son kez değiştirilir.

Kemerli yapı © Tripolis Kazı Arşivi

Lydia Bölgesi’nin sınır kentlerinden biri olan Tripolis’in stratejik ve jeopolitik anlamda oldukça önemli bir noktada konumlandığını gösteren en önemli veri, ticaret yollarının geçiş güzergahında yer almasıdır. Smyrna, Pergamon (Bergama) Ve Ephesos (Efes) gibi antik çağın önemli kentlerinden başlayan ticaret yolları, Tripolis’te birleşir ve Hierapolis, Laodikeia üzerinden geçerek Anadolu’nun doğu ve güney bölgelerine ulaşır. Kent en ihtişamlı çağını Roma Döneminde yaşar.

Hierapolis Caddesi kazılarında ortaya çıkarılan magistrat heykeli © Tripolis Kazı Arşivi

MS 1. yüzyılda adaların/insula etrafını çeviren cadde/plateia ve sokaklardan/stenopos meydana gelen ızgara plana sahiptir. Kentin merkezinde yer alan ana caddelerin her ikisinde de kazı çalışmaları devam ediyor. Özellikle 2014 kazı sezonunda kuzey-güney yönlü Hierapolis Caddesinde ortaya çıkarılan ve dönemin kent yöneticilerine/ magistrat ait yedi heykel, Geç Antik Çağ heykel sanatı anlamında Anadolu arkeolojisine önemli bir koleksiyon kazandırmıştır. Monoblok traverten taşlarla oluşturulan zeminlerinin altında kanalizasyon sistemleri yer alan caddelerin her iki kenarında üstü kapalı sütunlu galeriler ve MÖ 1. yüzyıldan MS 7. yüzyıl başlarına kadar kesintisiz olarak kullanılan konut ve dükkânlar/tabernae yer alır. İki katlı/pergulae dükkânların MS 3. yüzyıl evresinde iç mekan duvarları keklik, sülün, güvercin, papağan gibi çeşitli hayvan ve nar, kayısı, kabak, gül gibi bitkisel bezemeli renkli resimlere sahiptir.

Zeminden itibaren taş temelli, kerpiç duvar boyunca 3 metre yüksekliğinde korunan freskler, benzersiz süslemelere sahiptir. Epigrafik verilerden elde edilen bilgiler doğrultusunda ünlü evleri ve büyük kamu binaları ile dikkat çeken Tripolis’te ortaya çıkarılan bir konut, antik döneme ait yazıtları doğrular niteliktedir. Kentin merkezinde kuzey-güney aksında uzanan bir başka caddenin kenarında yer alan ev, iç avlu etrafında sıralanan oda ve salonlardan oluşur. Bu mimari iki katlıdır, zemin katın iki odası günümüze kadar korunagelmiş renkli tesseralardan oluşan mozaik döşemeli tabana sahiptir. Bitkisel ve geometrik öğelerin bezeme unsuru olarak kullanıldığı mozaikli ev, MS 4. yüzyıl Tripolis’inde ticaretle uğraşan statü sahibi bir aileye ait olmalıdır. Ticaret yolları üzerinde yer alması nedeniyle kentteki üretime yönelik faaliyetler, tüm çağlar boyunca devam etmiştir. Üretimin başında dikkat çekici sayıda ele geçen ham, yarı işlenmiş ve işlenmiş kemik saç tokaları (3000 civarı) aynı zamanda kentin önemli geçim kaynaklarından birinin hayvancılık olduğunu da ortaya koyar. Bir başka önemli üretim faaliyeti pişmiş topraktan yapılan kaplardır. Bunların üretimi için kullanılan kalıp örnekleri (MÖ 1-MS 5. yüzyıl) Tripolis’in sadece kendi vatandaşları için üretim yapmadığını, bunun yanı sıra çevre ve bölgesindeki kentler içinde de önemli bir pazar olduğunu ortaya koyar.

Tarım, hayvancılık ve bunun gibi pazar faaliyetlerinin önemli bir kısmı, iki katlı agorada gerçekleşmiş olmalıdır. Yapıda bulunan 2 bin 500 civarındaki sikke buluntusu kentteki alışverişin boyutları ve ticari faaliyet içerisinde bulunan kişilerin memleketleri hakkında önemli bilgiler sunar. Pergamon, Smyrna, Ephesos, Tralleis, Aphrodisias, Thyateria, Philadelphia, Prymnessos, Antiocheia (Menderes), Kolossai, Laodikeia, Hierapolis, Antiocheia (Pisidia), Herakleia Salbake, Stratonikeia ve Apameia, Tripolis’te bulunan sikkelerin darp edildiği kentlerden sadece bir kısmını oluşturur. Ticari faaliyetlerin boyutları ile paralellik gösteren nüfusun ihtiyaçları doğrultusunda şehir kapıları, caddeler, hamamlar, stadyum, tiyatro ve bouleuterion gibi kamu binaları, kentin diğer önemli yapılarını oluşturur.

Kemerli yapı © Tripolis Kazı Arşivi

Kent sadece, paganizmin hâkim olduğu Roma Döneminde değil Hıristiyanlık tarihi açısından da önemli veriler sunar. Tripolis, MS 325’te Nicaea Konsülünde Agogius, MS 431’de Efes Konsülünde Commodus, MS 451’de Chalcedon Konsülünde Paulus tarafından piskoposluk seviyesinde temsil edilir. Bu süreç ile ilgili olarak kentte şu ana kadar gerçekleştirilen yüzey araştırmaları ve kazı çalışmalarında beş kilise tespit edilmiştir. Bu kiliselerden üçünde kısmi kazı çalışmaları sürdürülmüş ve Sütunlu Caddenin kuzey bitişiğinde çatı seviyesinde günümüze kadar ulaşan kilisenin kazı ve restorasyon çalışmaları tamamlanmıştır. Güney duvarında fresk üzerinde Grekçe yazıt (MS 5-6. yüzyıl), kuzey duvarı üzerinde ise duvar resmi şeklinde iki aziz betimlemesi (MS 10. yüzyıl) yer alır. Buluntular, kilisenin çeşitli tamiratlarla uzun süre kullanım gördüğünü ortaya koyar.

Tripolis’te arkeolojik kazılar sayesinde tespit edilen bir diğer önemli veri MS 6. yüzyıl sonu - 7. yüzyıl başında Aphrodisias, Sardis ve Ephesos’ta da etkili olan Sasani akınlarıdır. Söz konusu dönemde meydana gelen yıkıcı deprem ve akınlar nedeniyle kentteki yaşam MS 7. yüzyıldan itibaren azalarak devam eder. Bu süreçte tüm Anadolu topraklarındaolduğu gibi Tripolis’te de kırsallaşmahâkim olur.

MS 7-9. yüzyıllar arasında kentte küçük buluntu ve mimari kalıntı anlamında tarihsel bir boşluk görülür. MS 8-9. yüzyıl Tripolis’i belki de az sayıdaki nüfusun yaşadığı bir köydür/kome. MS 10. yüzyılda yeniden canlanma kilise duvarlarındaki aziz betimlemeleri, farklı kazı alanlarında ele geçen günlük kullanıma ait kap-kacak ve aynı yüzyıllara tarihlenen sikkelerle desteklenebilir. III. Haçlı Seferi (1189-1192) sırasında ordusuyla Tripolis’ten geçen F. Barbarossa, kenti yıkık ve terk edilmiş bulur. Bu tarihlerde kentin kuzeyinde yer alan yumuşak kayaç yapısına sahip tepeden gelen erozyon toprağı, birçok binayı çoktan toprak altında bırakmıştır ki, günümüzde kazı çalışması yapılan hemen her binaya çatı seviyesinden başlayarak sürdüren arkeologlar, yer yer 5-6 metre dolgu toprağın arkasından binaların zeminlerine ulaşabilmektedir. 13. yüzyılda Türk akınları iyiden iyiye kendini hissettirmeye başlamıştır, bu nedenle de Tripolis’in kuzeyindeki tepe Bizanslılar ile Türkler arasında bir kaç kez el değiştirir.

Kentin yaslandığı dağın zirvesinde bir kısım mimarisi günümüze kadar sağlam kalabilmiş yuvarlak planlı kulenin dâhil olduğu bir alanı kapsayan kale İznik/Nicaea Kralı III. Ioannes Ducas Vatatzes (1222-1254) tarafından yaptırılır. Menderes Havzası’nda Türklerin eline en son geçen Bizans yerleşimlerinden biri olan Tripolis Kalesi, kuzeybatısında yer alan Alaşehir’in/Philadelphia korunması için ön karargâh olarak yapılmış olmalıdır. 1304-1306 tarihlerinden itibaren ise Tripolis’in de içinde bulunduğu bölgede Türk hâkimiyeti Germiyanoğulları ile birlikte başlar. Tripolis’te yürütülen arkeolojik çalışmalar her geçen gün kentin ve bölgenin tarihi ile ilgili yeni bir bilgi boşluğunun doldurulmasında önemli adımlar atıyor.

EN ÇOK OKUNANLAR

Alaca Höyük

Alaca Höyük, 1835 yılında W.C. Hamilton tarafından “İmat Höyüğü” adıyla bilim âlemine tanıtılmıştır. Höyük 19. yüzyılın ikinci yarısında birçok seyyah ve araştırmacı tarafından ziyaret edilmiştir. 1907 yılında İstanbul Müzeleri adına Th. Macridy Bey, sfenksli kapı önünde 15 gün süren bir kazı çalışması yürütmüştür. İlk sistemli kazılara ise 1935 yılında Atatürk’ün emri ile Türk Tarih Kurumu adına, R. Oğuz Arık tarafından başlanmıştır. 

“Batı Uygarlığı Bir Hellen Mucizesidir” Dogmasını Sorgularken

İLK “BİZ”DEN BAŞLAMALI

“Yurt içindeki kazılar ve ortaya çıkarılan eserler bütün ilim dünyasına kültürel vazifesini ifaya başlamıştır. Tarih yazmak, tarih yapmak kadar mühimdir. Yazan yapana sadık kalmazsa, değişmeyen hakikat insanı şaşırtacak bir mahiyet alır”.

SON İÇERİKLER

Karlar ve Karca

Mısırlı firavun Psammetichus I Mısır üzerindeki gücünü garanti altına almak için askeri yardıma ihti...

Likler ve Likçe

Likçe yazıtlar, 19. yüzyılın başlarında ilk kez yeniden keşfedildiğinde, bu yeni dil oldukça kafa karıştırıc...

Lidya Halkı ve Lidce

Lidce, 150 yılı aşkın bir süredir bilinen bir dildir. 19. yüzyıl kâşifleri, bu dile ilişkin ilk belgeleri toplamış anca...

X

ÖZELLİKLE DEĞERLİ OKUYUCULARIMIZ OLMAK ÜZERE KAMUOYUNUN DİKKATİNE

Son aylarda yaşadığımız insan kaynakları ve fiziki koşullara bağlı sıkıntılar ve buna bağlı olarak kontrolümüz dışında gelişen bazı olaylar ne yazık ki abone olan ve olmayan bazı değerli okuyucularımızı da olumsuz yönde etkilemiştir. Okuyucularımıza ve takipçilerimize olan sorumluluk duygusu nedeniyle bu açıklamayı yapma ihtiyacı duymaktayız.

NEDEN?

Yukarıda değindiğimiz koşulların yaşandığı süreçte, Aktüel Arkeoloji Dergisi e-ticaret sitesi olan Arkeoloji Dükkanı üzerinden yapılan abonelik ve sipariş gönderimlerinde aksaklıklar yaşanmıştır. Bu aksaklığın sadece Covid-19 pandemisi sebebiyle olduğunu söylemeyi çok isterdik. Ancak pandemi sürecine ek olarak bazı insan kaynakları seçimlerimizde hatalar yaptığımızı çok üzücü bir şekilde öğrendik. Gerek adli süreci olumsuz etkilememek gerekse bizi maddi zararın yanı sıra manevi zarara uğratmış olsalar dahi bu kimselerin haklarını ihlal etmemek için daha fazla bilgi şu an için paylaşamıyoruz. Ancak ilerleyen süreçte ihtiyaç duyulması halinde bu konuda ek ve detaylı bir açıklama daha yapılacaktır.

NE YAPIYORUZ

Türkiye’nin çeşitli bölgelerinden bir grup akademisyen, arkeolog ve diğer meslek gruplarından gönüllü katılımcılardan oluşan bir destek ve dayanışma ile yürütülen, Türkiye’nin “Arkeoloji Dergisi” unvanıyla anılan Aktüel Arkeoloji Dergisi olarak çalışmalarımızı 2007 yılından beri sürdürmekteyiz. Malumunuz olduğu üzere Türkiye’de hak ettiği değeri henüz tam olarak bulamamış olan Arkeoloji biliminin güncelliğinin, canlılığının korunması ve geliştirilmesi diğer taraftan da kültürel mirasımızın korunması ve güvence altına alınması konusunda en etkili kuruluşlar arasında gösterilmekten dolayı duyduğumuz gururu vurgulamak isteriz. Ancak yaptığımız işin sosyal sorumluluk yönü sebebiyle kendimizi ticari amaç güden bir girişim olarak değerlendiremediğimiz gibi ticari amaç güden dergilerin faydalanmakta olduğu pek çok imkândan da süreç içerisinde mahrum kaldığımızı bilgilerinize sunmak isteriz. Aktüel Arkeoloji Dergisi ekibi olarak bazı okuyucularımıza elimizde olmayan sebeplerle verdiğimiz sıkıntıdan dolayı özür dileriz. Tüm gücümüzle sorunları aşmak için çalıştığımızı, dergileri ve siparişleri kendilerine ulaştırmak için gerekli işlemlerin büyük bir özveriyle devam ettiğini belirtmek isteriz. Anlayışınız ve desteğiniz için teşekkür ederiz. Saygılarımızla.

AKTÜEL ARKEOLOJİ DERGİSİ

Öneri ve şikayetleriniz tıklayınız