Yazarlar bu kütüphaneyi sadece İber Yarımadası'ndaki en eski kütüphane olarak değil, aynı zamanda Roma İmparatorluğu'nda bilinen tüm kütüphanelerin en batısında yer alan kütüphane olarak da konumlandırıyorlar. Dahası, önemli bir farkla, Roma dünyasının en iyi korunmuş özel kütüphanesi olarak değerlendiriyorlar: Herculaneum'daki Papirüs Villası, belgesel içeriği, yani karbonlaşmış papirüsleri korurken, onları barındıran fiziksel yapıyı koruyamıyor; Fuente Álamo'da ise bunun tam tersi oluyor—bina ayakta kalmış, ancak bibliyografik koleksiyon tamamen kaybolmuş. Bu karşıtlık, Córdoba bölgesine klasik arkeoloji alanında eşsiz bir değer kazandırıyor.

Çalışma ayrıca, kütüphaneyi yakındaki Villares del Carril bölgesinde 19. yüzyılda bulunan bir lahit ile ilişkilendiren ek bir hipotezi de içermektedir. Declamatio Lahdi olarak bilinen ve Málaga Müzesi'nde bulunan bu eser, okuma ve öğretmeye gönderme yapan sahneleri tasvir etmektedir.

Fuente Álamo'nun Roma villası. ©Rafael Jiménez

Bu lahitin kronolojisi ve ikonografik repertuarı, Fuente Álamo villasının ikinci iskan evresiyle örtüşmektedir. Temsil edilen figürlerden biri, elinde bir parşömen ve bir kodeks tutan sakallı bir adam, daha önce yapılan araştırmalarla villanın sahibi olarak tanımlanan Fuente Álamo mozaiklerinde görünen bir figürle çarpıcı benzerlikler taşımaktadır.

Araştırmacıların olası kronolojik ve ikonografik bağlantıları nedeniyle ilişkilendirdiği Fuente Álamo kasabasındaki Bacchus mozaiği (üstte) ve Villares del Carril'deki Declamatio lahitinin (altta) karşılaştırması. ©Antonio López García / M. Rodríguez de Berlanga

Araştırmacılar, bu bağlantının kesin olarak kanıtlanamayacağının altını çiziyorlar, ancak lahitin kütüphane sahibini temsil etme olasılığını ortaya koyuyorlar; bu da Geç Antik Çağ Baetika'sının kırsal elitlerinin yazılı kültürle ve derin dönüşümler döneminde entelektüel bir kimliğin inşasıyla nasıl bağlantılı olduğuna dair olağanüstü bir tanıklık sağlayacaktır.

Araştırmanın sonuçları, Fuente Álamo bölgesindeki belirli bir alanın yeniden yorumlanmasıyla sınırlı değildir. Şekil grameri ve karşılaştırmalı mimari analiz uygulaması, belirsiz veya tartışmalı yorumlara sahip diğer arkeolojik komplekslere aktarılabilecek metodolojik kriterler sunmaktadır.

Bu sistem, hipotezlerin tutarlılığını artırır ve maddi kanıtların parçalı olduğu bağlamlarda spekülasyonu azaltır. Bu keşif aynı zamanda, Córdoba bölgesine yenilenmiş bir bilimsel anlatı kazandırarak, yarımadadaki en eski kütüphane ve Roma Batı'sında klasik kültürün yayılmasının paradigmatik bir örneği olan birinci sınıf bir kültürel cazibe merkezi sunarak miras ve turizm potansiyelini artırır.

Córdoba'nın güney kırsalında bulunan Fuente Álamo villası, 20. yüzyılın sonlarından bu yana ardı ardına yapılan kazı çalışmalarına konu olmuştu; ancak Granada ekibinin şimdi sağladığı titizlikle bu odanın işlevini açıklığa kavuşturan başka bir çalışma olmamıştı.

Şekil gramerinin kullanımı, mimarinin her bir unsurun (apsis, nişler, podyum, erişim dağılımı) diğerleriyle ilişkili olarak anlam kazandığı bir dil olarak okunmasına olanak tanır ve bu da birleşimi diğer olası yorumlara karşı belirsiz olmaktan çıkarır. Aslında, yazarlar Mithraea'ların genellikle yan sıraları ve sonunda bir kutsal alanı olan uzunlamasına bir nefe sahip olduğunu, Fuente Álamo'da gözlemlenen düzenden çok farklı olduğunu ve bu durumun yeniden sınıflandırmayı güçlendirdiğini belirtiyorlar.

Kütüphane, Baetica'nın kırsal villalarının anıtsallık ve incelik açısından yüksek bir seviyeye ulaştığı bir dönem olan MS 4. yüzyıl civarına tarihlenmektedir. O dönemden kalma bir çiftlikte özel bir kütüphanenin varlığı, sahibinin sadece ekonomik kaynaklara sahip olmakla kalmayıp, aynı zamanda edebi bir eğitim aldığını ve Greko-Romen kültürüne ilgi duyduğunu, bu da onu çeşitli eserler toplamaya ve muhtemelen bunlara başvurmaya yönelttiğini göstermektedir.

Bu tür tesisler genellikle hamamlar, revaklar ve bahçelerle birlikte seçkin konut komplekslerinin bir parçasıydı ve bölgesel sınırları aşan bir entelektüel alışveriş ağına üyelik ve sosyal prestijin sembolünü oluşturuyordu.

Bu keşif, özellikle belgelenmiş kütüphanelerin son derece nadir olduğu ve çoğu durumda yalnızca edebi referanslar veya yazıtlar olarak günümüze ulaştığı İspanyol-Roma arkeolojisi bağlamında büyük önem taşımaktadır. Bu özelliklere sahip bir mekanın düzeni neredeyse bozulmadan korunmuş olması, yalnızca işlevselliğini değil, aynı zamanda aydınlatma düzenlerini, akustiğini ve parşömenlerin incelenmesini kolaylaştıran potansiyel iç bölümlerini de incelemeye olanak tanır.

Örneğin, dikdörtgen nişlerin boyutları, Roma kütüphanelerinde kullanılan ahşap dolapların standart ölçüleriyle örtüşürken , yarım daire şeklindeki nişler ise bu tür odalarda alışılageldiği üzere yazarların heykellerini veya büstlerini barındırmış olabilir.

Varsayımsal olsa da, Declamatio Lahdi ile olan bağlantı, villanın maddi kültürünü dönemin eğitim değerlerini yansıtan bir cenaze nesnesiyle ilişkilendirerek komplekse tarihsel bir derinlik katmaktadır. Elinde parşömen ve kodeks tutan sakallı adam figürü, genel bir motif değil, belagat ve bilgeliği yücelten ikonografik bir bağlamda ortaya çıkmaktadır.

Fuente Álamo Kütüphanesi'nin (Puente Genil) apsisi, dikdörtgen ve yarım daire biçimli nişleri ve bitişik giriş hollerini gösteren fotogrametrik modeli. ©Antonio López García

Eğer bu kişi gerçekten kütüphanenin sahibi ise, bu, bireyselleştirilmiş bir portrenin bilginin korunmasına ve yayılmasına adanmış bir bina ile ilişkilendirilebildiği nadir durumlardan biri olacaktır. Araştırmacılar, bu tanımlamanın gelecekteki çalışmalar gerektirdiğini vurguluyor, ancak yeni kazıların veya malzeme analizlerinin ek kanıt sağlayabileceğini de göz ardı etmiyorlar.

Zaten dikkat çekici mozaikleri ve hamam kalıntılarıyla öne çıkan Fuente Álamo villası, artık hem uzmanları hem de yazılı kültür tarihiyle ilgilenen ziyaretçileri cezbedebilecek ayırt edici bir unsur kazanıyor. Yerel ve bölgesel yetkililer, bu keşfi mevcut müze turlarına dahil etme ve Roma kütüphanesinin nasıl işlediğini, parşömenlerin üretiminden raflardaki düzenlenmesine kadar açıklayan eğitim materyalleri tasarlama konusunda ilgi gösterdiler.

Granada'da yapılan araştırma, Baetica'yı Geç Roma Akdeniz'inin entelektüel akımlarına tamamen entegre olmuş bir bölge olarak öne çıkararak, kültürel olarak bağımlı bir çevre bölgesi imajını ortadan kaldırıyor.

Özetle, López García, Martínez-Jiménez ve Cerrato Casado'nun çalışmaları, titiz analitik tekniklerin ve mimari modellerin sistematik karşılaştırmasının bir araya getirilmesinin, sıradan bir odayı taşra elitlerinin kültürel yaşamının birinci sınıf bir tanıklığına dönüştürebileceğini göstermektedir. Fuente Álamo Kütüphanesi bu nedenle Roma Hispania'sında kitapların ve okumanın yayılması üzerine yapılacak her türlü çalışma için önemli bir referans noktasıdır ve iyi korunmuş olması, gelecekteki arkeolojik çalışmalara veri sağlamaya devam edeceğinin sözünü vermektedir.

Kaynak: La Brújula Verde Magazine Cultural Independiente