Günümüzde Neandertallerin sağlık hizmetleriyle ilgili birçok vaka bilinmektedir. Örneğin, İspanya’daki çeşitli arkeolojik alanlarda, Neandertallerin Down sendromlu bir çocuğa baktıkları ve şifalı bitkiler tükettikleri görülmektedir.

Ancak, genel olarak düşük karbonhidratlı beslenme düzenlerinin diş çürük oranlarını düşük tutması da dahil olmak üzere çeşitli nedenlerle, Neandertallerde diş tedavisi yapıldığına dair kanıtlar sınırlı kalmıştır.

Bu nedenle, Chagyrskaya Mağarası’nda bulunan yaklaşık 59.000 yıllık Neandertal azı dişindeki sıra dışı deliğin kasıtlı olarak insan eliyle açılıp açılmadığını belirlemek için araştırmacılar, dişi incelediler ve üç modern insan dişi kullanarak deneyler yaptılar.

Neandertal azı dişinin mikroskobik incelemeleri, şiddetli diş çürüğüne işaret eden iki adet derin demineralizasyon bölgesi ortaya çıkardı. Diş çürüğünün bir bölümü, dişin diş eti çizgisiyle birleştiği noktada bulunuyordu. Araştırmacılar bu bölgede, dişle kurcalamaya özgü düz oluklar tespit ettiler.

Chagyrskaya 64, kronun oklüzal yüzeyinde üç girinti (makro fotoğraf). ©Plos One

Diğer çürümüş bölge, diş yüzeyindeki 4,2 mm uzunluğunda, 2,8 mm genişliğinde ve 2,6 mm derinliğinde oyukla örtüşüyordu. Bu deliğin üst kenarı boyunca minik izler vardı.

Ekip daha sonra bu izleri taklit etmek için hangi aletlerin ve hareketlerin gerekli olduğunu görmek amacıyla üç modern insan dişi üzerinde deneyler yaptı. Bu deneyler, olukların yerel olarak bulunan jasper taşından yapılmış küçük taş aletlerin bükülme hareketiyle oluşturulabileceğini ortaya çıkardı. Chagyrskaya Mağarası'nda daha önce bu amaca hizmet etmiş olabilecek uzun, ince ve sivri uçlu aletlere ait çok sayıda örnek bulunmuştu.

Yerel jasperoid hammaddeden üretilmiş deneysel aletler. Noktalı çizgiler aletlerin aktif kısımlarını göstermektedir. a–c. delici aletler.  ©Plos One

Olsen, “Çukur çevresindeki olukların üzerinde görülen çiğneme izleri, bu bireyin ‘sadece ameliyattan sağ kurtulmakla kalmadığını,’” dedi, “aynı zamanda ‘önemli bir süre daha yaşadığını ve bu sayede normal çiğneme faaliyetlerinin, ilk delme işleminin izlerini silmeye başlamasına olanak sağladığını’ gösteriyor.”

Katalonya'daki Rovira i Virgili Üniversitesi'nde Neandertal dişlerini araştıran ve çalışmaya katılmayan biyoarkeolog Marina Lozano Ruiz, yaptığı açıklamada: “Bilim insanları, deliğin taş diş matkabı kullanılarak açıldığından emin olamasalar da, çok lokalize izler bu sonucu, deliğin bireyin ölümünden sonra meydana gelen hasarın sonucu olması gibi diğer olası açıklamalardan daha olası kılıyor”.

Oxilia, “Bu vaka, tam da nadir görülen bir patolojiye son derece hedefli ve teknik açıdan karmaşık bir müdahaleyle yanıt verebildiklerini gösterdiği için istisnai bir durumdur” dedi.

Chagyrskaya 18. Oklüzal, distal ve mesial görüntüler.  ©Plos One

Cambridge Üniversitesi'nde arkeolog olan ve “Kindred: Neanderthal Life, Love, Death and Art” (Bloomsbury Sigma, 2020) kitabının yazarı Rebecca Wragg Sykes, bu işlemin muhtemelen kendi kendine yapılan bir tedavi olduğunu düşünüyor. Araştırmaya dahil olmayan Sykes, “Bu çürümüş dişi kazmak için muhtemelen kimsenin yardımına ihtiyaç duyulmamıştır. Grup üyeleri bu acı verici işlem sırasında duygusal destek sağlamış olsalar da, diğer primatlardan öğrendiğimiz kadarıyla, onlar aslında gruplarının yardımı olmadan da çok ciddi durumlardan kurtulabiliyorlar” dedi.

Kaynak: Live Science