Tarih boyunca oluşan eski depremlerin izlerini araştırma ve deprem etkilerine bağlı olarak ortaya çıkan olguları tanımlamaya arkeosismoloji denir. Antik yazarların çalışmalarında toplumların raporlarıyla ilgili depremler hakkında bilgi vermekle birlikte, özellikle Eski Yunan ve Roma dönemi kayıtlarında depremlerle ilgili çok sayıda bilgi mevcuttur. Ancak antik dönem depremlerinin arkeosismolojisi, yani incelenmeye başlaması 19. yüzyılın sonlarına doğru başladı. Arkeosismoloji adı Yunanistan'da ἀρχαῖος (arkhaîos), σεισμός (sismós), λογία (logía) küreselleşmenin birleşiminden oluşma ve “eski deprem bilimi” olarak toplanır. Arkeosismolojik incelemelerde yüzey faylanması, zemin çökmesi, sıvılaşma, heyelan ve toprak kayması, kaya düşmesi, tsunami, mağara içi çökmeler, kıvrımlanmış ya da kırılmış döşeme ve kaplamalarda düzenli-düzensiz durma ve yapı temellerinde oturma gibi jeolojik etkilerin yanı sıra; döşemelerde değişen kırıklar, duvarlarda yer değiştirme-eğilme-ötelenme- yılankavi yapma gibi zeminde oluşan deformasyonlar ile hızya bağlı olarak duvarlarda oluşan “X” biçiminde ve derin çatlaklar, yönlenmiş-dönmüş-ötelenmiş ya da kaotikli dağılmış sütunlar, duvarlarda yan yatma, lentolarda oynama, çökmüş tonozlar, belirli düzende olan duvar tabakaları, yerde köşelerinde kırılmalar ve bina içinde duvarda ya da başka yapı altında kalan insanlar gibi olgular bir yerde Yerlerin bir arada gösterilmesiyle, belirtilen olaylardan sadece birkaç tanesinde, doğrudan depreme çıkması mümkün olmayacaktır. Ancak mevcut durumların çok sayıda olması ve yerel jeoloji ile tektonik olaylarla ilişkilerin ortaya çıkması sonucunda olası bir antik çağ depreminin varlığı ortaya çıkabilir. Tanımlanan olguların dışında doğal etkilerde, bir depremin varlıklarını gösteren başka olaylardır.

Yeryuvarı levhalardan oluşur ve jeolojik zamanlar boyunca levhaların hareketi yerkürede iklim, yaşam formları ve diğer değişimler ortaya çıkararak jeolojik zaman İnsanın evrimin tetikleyicisidir. Bu değişimlerin belirtileri ilk kez Alfred Lothar Wegener (1880- 1930) varmıştır. Uzunlamasına jeolojik kıtaların dayanıklılığı ve okyanus levhalarının hareketi, farklı jeolojik dönemlerde farklı kıtalar ilerlenebilir okyanusların ortaya çıkmasını sağlamıştır. Böylece yerbilimsel olarak sürekli devam eden bu olaylara bağlı olarak, farklı yaşam formlarının evrimleşmesi ortaya çıkar. Levha tektoniğindeki değişimlerden etkilenen havakürede oluşan, genişletilmiş atmosfer döngüleri yerküre tarihinde farklı iklimsel değişimlerin yayılmasına neden olmuştur. Sonuçta yeryuvarıdaki bu olgular canlı yaşam formları üzerinde önemli olayların oluşması yeni habitatlar oluşur…

Devamı: Aktüel Arkeoloji Dergisi 110. Sayı “Analiz, Veri ve Yorum: Arkeometrinin Arkeolojiye Katkısı”