ANTİK YOL AĞLARI VE FRİG YOLU

Afyonkarahisar, Ankara, Eskişehir ve Kütahya illeri arasında kalan coğrafyayı çevreleyen ana yollardan biri üzerinde yaptığınız seyahatte uzaktan bakıldığında bozkır havası uyandıran ve pek fazla hareketin olmadığı görünen bu topraklar hiç de yoldan göründüğü gibi değildir. Frigya olarak adlandırılan ve dünyaca bilinen efsanelere konu olmuş bu mistik coğrafyanın hakkını verebilmeniz için yoldan çıkmanız ve Friglerin izlerini takip eden Frig Yolu’nu adımlamanız gerekir.

 

Erciyes ve Hasan Dağı’nın Kapadokya’yı şekillendirdiği gibi bu bölgenin de eski bir yanardağ olan Eskişehir-Kütahya sınırında bulunan Türkmen Dağı’nın lavlarıyla kaplandığı bilinmektedir. Bölgedeki bazı yerler, özellikle jeolojik oluşumların yoğun olduğu Afyonkarahisar bölgesindeki Frig vadileri Kapadokya’yı aratmaz. Frigya’nın jeolojik ve coğrafik yapısı, Sakarya ve Porsuk nehirlerinin yarattığı verimli tarım arazileri ve korunaklı vadiler, kolay işlenir kaya yapısı beslenme, barınma ve korunma gibi temel ihtiyaçları karşılamaya çok elverişli olduğu için, bu bölge Frigler ve daha sonrasında gelen birçok topluma ev sahipliği yapmıştır. Bunun sonucu olarak bölgede hüküm sürmüş farklı toplumlar bölgeyi şekillendirerek neredeyse açık hava müzesine dönüştürmüştür. Frig vadileri irili ufaklı bir çok vadiden oluşmaktadır. Eskişehir il sınırlarında yer alan Yazılıkaya ve Kümbet vadileri, Afyonkarahisar’da Köhnüş ve Kütahya’da Fındık vadileri Friglerin etkin olarak varlık gösterdikleri ve birçok eser bıraktıkları vadilerdir.

 

Bölgeye adını veren Frigler, bundan yaklaşık 3000 yıl önce, MÖ 1200 yıllarından başlayarak Trakya’da boğazlar üzerinden Anadolu’ya geçerek Uşak, Isparta, Konya illerinin kuzeyi; Ankara, Eskişehir, Afyonkarahisar’ın tamamı ile Kütahya’nın büyük bir bölümünü kapsayan bölgeye yerleşmişlerdir. Friglerin en etkin oldukları bölge arkeoloji literatüründe Dağlık Frigya olarak olarak bilinen Eskişehir, Kütahya ve Afyonkarahisar il sınırlarının kesiştiği bölgedir. Hititlerin dağılmasının ardından Anadolu’daki baskın güçlerden biri olan Frigler MÖ 9-7. yüzyılda en parlak dönemlerini yaşamışlardır. Ahşap işciliğinde usta oldukları bilinen Frigler çengelli iğne ve flütü icat etmiş, tarihteki ilk müzik yarışmasını düzenlemişlerdir.

 

Siyasi başkentleri Ankara Polatlı yakınındaki Gordion’un (Yassıhöyük Köyü) yanı sıra önemli yerleşim yerleri Sivrihisar’ın 13 kilometre güneydoğusundaki Pessinus (Ballıhisar Köyü), Midaeum (Karahöyük-Eskişehir), Dorylaeum (Eskişehir), ve Friglerin dini merkezi olduğu düşünülen Han ve Seyitgazi ilçelerinin sınırından bulunan Midas Şehri’dir (Yazılıkaya Köyü). Frigler, Kafkaslar’dan gelen Kimmerlerin saldırısı sonucu etkin güçlerini yitirmiş ama küçük gruplar halinde bölgede yaşamaya devam etmişlerdir. Ardından bölgeye Lidyalılar, Persler, Romalılar, Bizans, Selçuklu ve Osmanlılar hâkim olmuştur.

 

Yazı: Hüseyin SARI

 

Yazının Tamamına Aktüel Arkeoloji Dergisinin 72. Sayısından Ulaşabilirsiniz!