1.2 MİLYON YILLIK İNSAN FOSİLİ

Anadolu, coğrafi konumu itibariyle hem insan göçleri hem de hayvan göçleri için kilit bir alanda üç kıtanın birleşme noktasında yer almakta ve tarih boyunca yaşamış birçok insan ve hayvanın fosilini barındırmaktadır. Bu fosiller arasında en önemlilerinden biri olan Anadolu’da bulunmuş en eski insan fosili, 2002 yılında, Prof. Dr. M. Cihat Alçiçek tarafından Denizli’de bulundu. En az 1.2 milyon yıl önce yaşayan ve Homo erectus olarak tanımlanan bu insan fosili, Denizli’nin coğrafi konumunun önemini ortaya çıkardı. Ancak bu fosil antropolojik veya arkeolojik bir çalışma esnasında bulunmamıştı.

 

2002 yılında Prof. Dr. Cihat Alçiçek bölgede yaptığı olağan çalışmaları sırasında ziyaret ettiği bir fabrikada işçiler tarafından kesilen bir blok gördü. Bu blok içinden çıkan kemik parçalarının insana ait kafatası parçaları olduğunu fark etti.

 

Kafatasının üst kısmını oluşturan kemiklerden oluşan fosil ilk olarak Texas Üniversitesinden paleoantropolog Prof. John Kappelman tarafından incelenerek tanımlandı. 2008 yılında yayımlanan çalışmasında kafatası üzerine metrik ölçümler yapan Kappelman, fosilin Homo erectus türüne yakın olduğunu belirtti, ancak tek bir buluntu ile (özellikle de bütün halde olmayan) kesin bir tanımlama yapılamayacağının da altını çizdi.

 

Ayrıca fosil üzerinde yapılan incelemeler ile bireyin 15-40 yaşları arasında bir erkek olabileceğini öne sürdü. Bu çalışmada ayrıca kemik üzerine tüberküloz izlerinin olduğu belirtilerek, tüberküloz hastalığının en eski örneği olduğu iddia edildi. Ancak 2009 yılında Durham Üniversitesinden Charlotte Roberts ile meslektaşları, bu izlerin tüberküloz olamayacağını fakat gömülüm sonrası süreçte meydana gelmiş olabileceğini söylediler.

 

2014 yılında Paris İnsan Paleontolojisi Enstitüsünden Amelie Vialet ve meslektaşları tarafından fosil üzerinde bilgisayarlı tomografi yöntemi ile ikinci bir çalışma yapılarak fosilin Homo erectus olarak sınıflandırılması gerektiği teyit edildi. Yine Vialet ve arkadaşları tarafından 2018 yılında yapılan kladistik bir çalışmada ise fosilin kökeninin Afrika olduğu belirtildi. 2016 yılında üç boyutlu görüntülerle tarafımca gerçekleştirilen çalışma ile fosilin Homo erectus olduğu bir kez daha ortaya konulmuş oldu.

 

Yazı: Ahmet İhsan AYTEK

 

Yazının devamına Aktüel Arkeoloji Dergisinin 73. sayısından ulaşabilirsiniz.