AĞRI DAĞI VE ARAS VADİSİ’NDE URARTULAR

Ağrı Dağı, Kafkasya ve İran toprakları girişindeki konumu, kuzey eteğinde uzanan Aras Vadisi ve güneydeki Doğubayazıt Ovası’yla bölge içinde özel bir konuma sahiptir.

 

Ağrı Dağı ve Aras Vadisi’nde Urartular

Urartu Krallığı, kuruluşundan başlayarak dikkatini Transkafkasya’ya, dolayısıyla da öncelikli olarak Ağrı Dağı ve Aras Vadisi’ne vermiş görünür. Urartu’nun neredeyse tüm süreci boyunca Transkafkasya’da yeni kentler ve eyalet merkezleriyle kendini gösteren toprak kazanımları ve sürekli saldırıları devam etmiştir. Sevan Gölü bölgesine değin uzanan bu seferlerde, başta Etiuni olmak üzere Igani, Eriahi, Uiteruhi, Uelikuhi gibi birçok ülkeden söz edilir. Aras Vadisi’nde nehrin doğu sahilindeki Aza ülkesinde yer alan Urartu Kralı I. Argişti (MÖ 785/80-756) tarafından kurulmuş olan eyalet merkezi Erebuni (Arin Berd) ile kendi adını verdiği Argiştihinili (Armavir) kenti ve II. Rusa’nın (MÖ 675’ler) kurduğu Teisebai URU (Karmir Blur) kentleri ise Urartu Krallığı’nın bu bölgedeki en önemli yerleşimleridir.   

Ağrı Dağı, Kafkasya ve İran toprakları girişindeki konumu, kuzey eteğinde uzanan Aras Vadisi ve güneydeki Doğubayazıt Ovası’yla bölge içinde özel bir konuma sahiptir. Urartu Krallığı’nın Aras Vadisi’ne verdiği önemin nedeni birden fazladır. Bunların başında zorlu Urartu coğrafyası içinde Aras Vadisi’nin 800 metre yükseltisi ve tarıma elverişli toprağıyla tek olması ile Kafkasya ana güzergahı olması gelir. Bugün de bereketli tarım alanları ve yeşil bahçeleriyle Iğdır Ovası/Aras Vadisi Doğu Anadolu Bölgesi içinde bir vahayı andırır. Nitekim bölgenin en önemli arkeolojik yerleşimleri de kesintisiz olarak Geç Kalkolitik’ten başlayarak Akhaimenid dönemini de içine alarak Ağrı Dağı’nın eteklerindeki lav tepeleri üzerinde ve uzantısı olan bu ovadaki höyüklerde neredeyse aralıksız sıralanmıştır. Sürmeli Çukur olarak da adlandırılan Aras Vadisi, Önasya’nın en yüksek volkanları olan Aragats/Alagöz Dağı ve Ağrı Dağı arasından akan Aras Nehri düzlüğüdür. Transkafkasya’nın Kura’dan sonra en büyük nehri olan Aras, ülkemizin doğusunda Ermenistan, Nahçıvan ve İran’la uzun bir sınır oluşturur, vadinin ülkemiz sınırları içindeki kısmı Iğdır Ovası, karşıda Ermenistan içinde yer alan bölümü de Ararat Ovası olarak isimlendirilir. 

Yazı ve fotoğraflar : Aynur Özfırat