KARCA / KARYALILARIN DİLİ

Homeros, ünlü destansı şiiri İlyada’da onları barbarophonoi ‘barbarca bir dili konuşanlar’ şeklinde, yalnızca Karyalılar için kullanılan bir tanımlama ile betimlemiştir.

Karya, bugün Türkiye’nin güneybatısında yer alan ve yaklaşık olarak Büyük Menderes Nehri ile Dalaman arasında kalan bölgenin Klasik Dönemdeki adıdır. Karya, kuzeyde Lidya, doğuda Frigya ve güneyde Likya ile komşudur.

Karya halkı, Karca adı verilen ve büyük ihtimalle Yunanlılara oldukça tuhaf gelen bir dile sahipti: Homeros, ünlü destansı şiiri İlyada’da onları barbarophonoi  ‘barbarca bir dili konuşanlar’ şeklinde, yalnızca Karyalılar için kullanılan bir tanımlama ile betimlemiştir.

Antik Yunan metinlerinde Karca kelimeler

Bu antik ‘barbar’ dilinden günümüze ne kaldı? Antik dönem Yunan yazarları bazı Karca kelimelerden alıntı yapmış olsalar da bu oldukça alçakgönüllü bir katkıdır: Yalnızca beş Karca kelimeye ışık tutar: ala ‘at’, banda ‘zafer’, soua ‘mezar’, gela ‘kral’ ve gissa ‘taş’. Ancak böylesine dolaylı bir bilgi, kesin ve güvenilir sayılamaz.

Antik Grekçe metinlerde göreceli sayıda Karca kişi ve yer isimlerinin nasıl göründükleri de merak konusudur. En ünlü Karca kişi ismi, şüphesiz, Mausolus ya da Mausolos olan ve Pers hâkimiyeti sırasında hüküm süren bir Karya kralına (MÖ 377-353 arasında Karya’yı yönetmiştir) verilen addır. Bu kralın evrensel olarak bilinmesinin sebebi kız kardeşi, dul Artemisia’nın Mausolos’un onuruna inşa ettirdiği ve Grekçede Mausoleion olarak adlandırılan anıt mezardır. Bu kelime pek çok dilde anıt mezar anlamına gelmektedir (İngilizce mausoleum, Türkçe mozole, İspanyolca mausoleo, Fransızca mausolée, Rusça mavzolej, vs.). Ancak Mausolus-Mausolos Karca bir kelimedir ve sonu –ussollos ile biten bir isim grubuna girer: Ussollos, Ponussollos, Karussollos, Sarussollos… Mausolus’un hanedanlığının diğer üyeleri de Karca isimlere sahiptir: Kraliçe Ada, krallar Hekatomnus ve Pixodarus… Ayrıca Tanrıça Artemis’i onurlandıran özgün bir Grek ismi olan Artemisia örneğinde olduğu gibi bazı kelimeler Grekçe adlandırmalar ile birlikte yer alır.

Karca İle İlgili Ne  Biliyoruz

Karca - Grekçe iki dilli Kaunos yazıtı sayesinde onaylanan yeni deşifre sistemi bize Karca’ın kulağa nasıl bir ses verdiğini de anlamamıza olanak sağlamıştır. Ancak bir alfabedeki harflerin deşifre edilmesi, otomatik olarak kelimelerin anlamlarını da vermez. Karca metinlerin yorumlanması ve çevrilmesindeki zorluklar hala devam etmektedir. Şimdilik, yalnızca tüm kelimelerin özel isimler olduğu kısa yazıtları analiz edebiliyoruz. Elbette bazı ortak kelimelerin anlamlarını da biliyoruz. Örneğin, ‘oğul’ anlamına gelen mno, ve büyük olasılıkla ‘baba’ anlamına gelen ted ile ‘anne’ anlamına gelen en gibi. Bu kelimelerin anlamlarını içerik sayesinde ve diğer Anadolu dilleriyle olan karşılaştırmalardan (Likçede tedi ‘baba’ ve  ẽni ‘anne’) çıkarıyoruz. Ayrıca Karca kelime dağarcığındaki diğer Anadolu dillerinin varlığını da özel isimlerden tespit edebiliyoruz: šar ‘üzerinde’, msn- ‘tanrı’, pwn- ‘hepsi’ (sırasıyla Luvice šarri, maššan(i)-, puna-). Ancak daha uzun yazıtların tam olarak anlaşılması zordur. Kaunos yazıtının Karca kısmı bile, Grekçe versiyonunun varlığına rağmen tam olarak açıkça anlaşılamamaktadır. Karca bilgimizin gelişmesi, iki dilli yeni metinlerin ortaya çıkmasına bağlıdır.