NEVRUZ BAYRAMI

Gece ile gündüzün eşit olduğu 21 Mart günü, İran takvimlerinde yılın ilk günüdür ve ilkbaharın başlangıcıdır. Yazılı olarak ilk kez Pers kaynaklarında geçen nevruz, Pers İmparatorluğu’nun en büyük bayramıdır.

Yazılı kaynaklarda ilk kez MÖ 1. binin ortala­rına ait Pers kaynaklarında geçen nevruz için, Pers İmparatorluğu’nun başkenti Persepolis’teki kabul salonunun merdivenli girişine, imparatorluğun çeşitli bölgelerinden gelen temsilcilerin, vergi olarak çeşitli malzeme ve hayvan­ları getirişini konu alan kabartmalar yerleştirilmiştir.

Orta Asya mitolojisinde su anası ve Hızır İlyas, Köktürk mitolojisinde de Tanrı Ata (Gök Tanrı) ile Tanrıça Umay’ın (Toprak Ana) evliliği ile öz­deşleştirilen bu bayram, aynı zamanda Ergenekon Destanı’nda demir dağın eritilmesi ile yeni bir ya­şamın başlamasının da tarihî olarak kabul edildi­ğinden, yeni yıl ve bahar bayramı olarak kutlan­mıştır. Nevruz çiçeği/gülü olarak kardelengiller­den Hatice gülü çiçeğinin açması, gül, lale ve süm­bül gibi çiçek eğlenceleri ile kutlanır. Kutlamalar çerçevesinde ateşten atlamak, su ile ıslanmak ve birbirini ıslatmak gibi davranışlar sergilenir.

Büyük Selçuklular Döneminde Nevruz kutlama­ları bizzat sultanlar tarafından düzenlenmiştir. Celali Takviminde de yılın ilk günü olarak kabul edilen, yeni yılın ve doğanın canlanmasının kut­landığı bu güne “Yeni Gün” anlamına gelen Nev­ruz adı verilir. Firdevsi’nin Şehname’sinde Nevrûz bayramı için: “…Cemşid‟in üzerine mücevherler saçtılar ve bugüne Nevruz adını verdiler. Yeni yı­lın ilk günü olan Ferverdin ayının birinci gününde insanın vücudu zahmet ve kinden kurtulur. İleri ge­lenler, bugünü sevinçle kutlamak için şarap ve çalgı getirttiler, çalgıcılar topladılar. İşte Nevruz denilen bu mesut gün o zamandan, o padişahtan yadigâr kalmıştır.” denilir. Aynı eserde Demirci Kawa Ef­sanesine göre, kralın zulmünden yılan insanlar 20-21 Mart gecesi başkaldırır ve kurtuluş ile sim­gelenen baharın gelişi kutlanır. Kutlamaların krala hediyelerin sunulması ve vergilerin toplanması ile başlaması ve sonrasında ziyafet ve müzik eşliğinde şenlikler düzenlenmesi, Pers İmparatorluğu’ndan beri süregelen bir gelenektir. Selçuklu sultanları Nevruz kutlaması sırasında Abbasi Halifesine kıy­metli hediyeler de gönderir. Yeni yılın başlangıcı olarak kabul edilen bu günde vergilerin toplan­ması da Pers imparatorluğundan sonra Abbasi, Sasani, Büyük Selçuklu, Moğol, Safevi ve Osmanlı devletlerinde uygulanır.