AŞIKLI HÖYÜK

Günümüzde hızlı ve etkin bir değişim süreci yaşamakta olan insanlık, farklı ritimlerle ve farklı nedenlerle de olsa benzer değişim süreçlerini geçmişte de yaşamıştır.

Toplulukların bilinçli seçimleri, fiziki çevre koşullarına verdikleri yanıtlar, kültürel etkileşimler ve daha pek çok nedenin anlaşılması, geçirdikleri değişimlerin izini sürmekle mümkündür. Geçmiş ile gelecek arasındaki eşikte duran geçiş toplumlarını çözümlemek, olguların öncesi ve sonrasını derinlemesine anlayabilmek adına önemlidir. Orta Anadolu Bölgesi’nin Kapadokya kesiminde yaşamış olan Aşıklı insanları benzeri bir eşikte duran, sadece yaşadıkları zamanı değil, öncesi ve sonrasına ilişkin de pek çok şeyi bizlere fısıldayan bir topluluktur. Aşıklı insanları eski bir yaşam biçimini terk etmeye başlayarak yeni, daha önce deneyimlemedikleri bir yaşam biçimini oluşturmaya başlamış ve 1000 yıla yakın bu yeni yaşamı yavaş ve kararlı biçimde sürdürmeyi başarmıştır.

 

Sosyal, ekonomik, teknolojik, davranışsal, bilişsel açıdan ele alınan bu süreçte yaşanan ağır ritimli ve aşamalı değişimler mimaride, yerleşme dokusunda, alet yapım teknolojisinde (obsidyen ve kemik alet işçiliği), bitki ve hayvan (koyun/keçi) evcilleştirmede, nüfus ve toplumsal yapıda izlenebilmektedir. Tüm süreçte belirleyici ve özgün olan, topluluğun gözlem ve deneyimlerini kuşaktan kuşağa aktarımı, paylaşımı ve kolektif yaşam anlayışıdır. Devamlılık ve aktarım olgusu, Aşıklı topluluğunun en eski evresi ile başlar, tüm yerleşme süresince devam eder ve yerleşik ve üretime yönelik yeni yaşam biçiminin kurulmasının temel ilkesini oluşturur.  

 

Ağaç ve saz kullanarak inşa edilmiş geçici kulübe tarzı yapılar, duvarları, güneşte kurutulmuş kerpiç bloklarla örülü, yuvarlak planlı çukur barınaklardan, dörtgen planlı toprak zemin üzerine yapılan kerpiç yapılara, tek odalı, iki odalı, girişleri çatıdan konut işlevli yapılardan kireç tabanlı, duvar ve taban sıvaları boyalı özel amaçlı yapılara kadar plan, yapım ve kullanım açısından çeşitlilik gösteren mimari bulgular, topluluğun bin yıllık iskan tarihinde mimarlık tarihi açısından gelişimini gösteren bulgulardır.

 

Yazı: Mihriban ÖZBAŞARAN - Güneş DURU

Yazının tamamına Aktüel Arkeoloji Dergisi 60. sayısından ulaşabilir, okuyabilirsiniz.