EFES ARTEMİS TAPINAĞI

Bugün, Efes (Ephesos) antik kentindeki Artemis Tapınağı karşısında duran bir kişi, bu tapınağın bir zamanlar, anıtsal boyutu ve tüm ihtişamıyla, dünyanın en meşhur yapılarından biri olduğunu hayal etmekte zorlanır. Sanki doğa ve insan el ele vermiş de, geçmişin bu ihtişamından geriye hiçbir şey bırakmamış gibidir.

 

Tapınak, Geç Antik Çağa gelindiğinde deyim yerindeyse bir taş ocağına dönmüştür. Bir zamanlar tapınağı oluşturan kesme taşlar sökülerek, Bizans surları ve Ayasoluk Tepesi’ndeki Aziz Yuhanna Kilisesi ile yakınlardaki bir su kemerinin yapımında kullanılmıştır. Efes’teki Bizans-Hıristiyan hâkimiyeti zayıflayıp da sona doğru yaklaşığında, İslam’ın gelişiyle birlikte yeni bir dönem başlar. Bu dönemde bazilika yıkılarak, çıkan yapı malzemeleri, bu kez İsa Bey Camii’nin yapımında kullanılır. Böylece kaderine terk edilen ve kısa sürede otlar ve sel sularıyla taşınan çamur ile kaplanan tapınak, zamanla bugün yıkıntılar halinde gördüğümüz halini alır.

 

 

 Bir zamanlar Dünya Harikaları arasında sayılan, Efesli güçlü tanrıça Artemis’in tapınağının temelleri bugün yüzeyden sekiz metre derinliktedir. Yükselen yeraltı suları, Artemision’un günümüze ulaşan son kalıntılarını yalnızca kış aylarında değil, sıcak yaz aylarında da kaplamaktadır. Dolayısıyla bugün, tapınağın bir zamanlar bulunduğu yeri, yalnızca Geç Roma Dönemindeki onarım aşamasına ait dikmeler ile yeniden dikilen bazı sütunlar belirlemektedir.

 

 

Efes Artemisi’nin kökeninin, Miken kaynaklarında bahsi geçen PotniaTheron Asiae olması son derece akla yatkın bir tahmindir. Çitlerle çevrili doğal kutsal alanın, mimari olarak tasarlanmış bir temenosa ( etrafı duvarlarla sınırlandırılmış kutsal alan) dönüşümü 7. yüzyılın ikinci çeyreğinde gerçekleşmiştir.

 

 

Taban seviyesinin altındaki bir tabakada, tapınağın inşaat süreciyle ilişkili olduğu anlaşılan değerli adak objeleri bulunmuştur. Yakın zamanda keşfedilen Arkaik Döneme ait, fildişinden yapılmış ve Daedalik stilde işlenmiş bir “Hayvanların Efendisi” figürü, büyük olasılıkla Efes Artemis’inin Yunan öncesi dönemdeki ikonografisine dair kanıt oluşturmaktadır.

 

 

Yazı: Sabine LADSTÄTTER

Yazının tamamına Aktüel Arkeoloji Dergisi 59. sayısından ulaşabilir, okuyabilirsiniz.