DİYÂR-I BEKR’İN HASANKEYF’İ

El-Cezire bir süre sonra, buraya yerleştirilen Müslüman Arap aşiretlerinin adına nispetle Diyâr-ı Rabia, Diyâr-ı Mudar ve Diyâr-ı Bekr olmak üzere üç idari bölgeye ayrılmıştır. Hasankeyf, bu üç idari bölgenin en kuzeyinde yer alan ve günümüzde Yukarı Dicle Havzası’na denk gelen Diyâr-ı Bekr şehirleri arasında yer almıştır.

 

Batman iline bağlı küçük bir ilçe merkezi olarak bilinen, Ortaçağ’ın önemli yerleşimlerinden Hasankeyf, il merkezinin yaklaşık 32 kilometre güneydoğusunda, Mardin - Midyat eşiğinin doğu kesimine tekabül eden tarihi bölge Tûr Abdin’in kuzey yamacında, Dicle Nehri’nin, İran ve Kafkaslar’dan gelip Mardin-Midyat eşiği üzerinden Suriye ve Irak’ı birbirine bağlayan tarihi yolun geçişe en uygun yerinde hakim bir mevkide kurulmuştur.

 

Kaynaklarını Doğu Anadolu Bölgesi dağlarından alan Fırat ve Dicle nehirlerinin suladığı topraklar, ilk medeniyetlerin ortaya çıktığı, insanlık tarihinin en eski yerleşim yerlerinin başında gelmektedir. Grekler, bu bereketli topraklara “iki nehir arası” anlamına gelen Mezopotamya adını verirken, Müslüman Araplar aynı bölgeyi 7. yüzyılın ortalarındaki İslam fetihleriyle birlikte iki kısma ayırarak, güneyine Sevad veya Irak, kuzeyine de ‘ada’ anlamına gelen El-Cezire demişlerdir. El-Cezire bir süre sonra, buraya yerleştirilen Müslüman Arap aşiretlerinin adına nispetle Diyâr-ı Rabia, Diyâr-ı Mudar ve Diyâr-ı Bekr olmak üzere üç idari bölgeye ayrılmıştır. Hasankeyf, bu üç idari bölgenin en kuzeyinde yer alan ve günümüzde Yukarı Dicle Havzası’na denk gelen Diyâr-ı Bekr şehirleri arasında yer almıştır.

 

El-Cezire ya da bir başka deyişle Yukarı Mezopotamya, tarih boyunca Yakındoğu kültürleri ile Anadolu kültürlerinin birleştiği, birbirine karıştığı bir kavşak konumunda olmuştur. Nitekim “Bereketli Hilal” olarak da adlandırılan bu bölgenin, uygarlık tarihindeki önemi, hemen her yerinde görülen binlerce yılın izlerini taşıyan höyükler, ören yerleri, anıtlar gibi çok zengin bir tarihi geçmişi günümüze ulaştıran kültür varlıklarından anlaşılmaktadır.

 

 

ADNAN ÇEVİK

 

DEVAMI AKTÜEL ARKEOLOJİ HASANKEYF ÖZEL SAYISINDA…