SİNOP BALATLAR KİLİSESİ

Roma İmparatorluk Hamamından Geç Osmanlı Dönemi Manastır Kilisesine

Halk arasında ve bilimsel yayınlarda ‘Balatlar Kilisesi’ olarak bilinen yapı topluluğu, Sinop şehir merkezinde yer alan, Roma, Bizans, Selçuklu ve Osmanlı dönemlerine ait farklı evreleri kapsayan en önemli kalıntılardan biridir. Burası surlardan sonra şehir içindeki gerçek kimliğiyle tanımlanan yegâne yapıdır.

 

Çevresi yoğun yapılaşmaya maruz kalmış Balatlar yapı kalıntısından günümüze iki büyük haç plânlı mekân (caldarium, tepidarium) ile dikdörtgen plânlı büyük bir (palaestra veya imparatorluk salonu) mekân ulaşabilmiştir. Geç Roma Döneminde (3/4.yüzyıl başları) İmparatorluk Hamamı(thermae) olarak inşa edilen yapı topluluğunun haç plânlı sıcaklık birimi (caldarium- VIII numaralı mekân) 4. yüzyıl sonlarında ya da 5. yüzyıl başlarında kiliseye dönüştürülmüş, ılıklık birimi (tepidarium) avlu olarak kullanılmıştır. VIII numaralı mekândaki kilisenin tahrip olmasından sonra güney haç koluna daha sonraki bir dönemde (muhtemelen 7. yüzyıl başlarında) yeni bir şapel ile yanına bir mezar odası eklenmiştir. Bu bölümün batı duvarına yeni bir dikdörtgen biçimli geçiş açılmıştır. Bu bölümün kilise olarak ne kadar süre kullanıldığı kesin olarak bilinmemesine karşılık yapının üzerinde kalın bir tabaka oluşturan tonoz ve duvarların üst bölümlerine ait moloz tabakasıyla karşılaşılmıştır. Bu yıkıntı içinde bulunan en önemli buluntu 11. yüzyıla tarihlenen Bizans bronz çukur sikkesidir.

 

Geç 12-13. yüzyıldan–20. yüzyılın ilk çeyreğindeki mübadeleye kadar geçen süre içinde Panaghia/ Theotokos ve Baş Melek Mikail Manastırı’nın kilisesi olarak kullanılan I numaralı alanın, 17. yüzyıldan önce manastır kilisesi olarak kullanıldığı bir onarım kitabesinde gösterilmiştir.