YERLEŞİK BİR KÖYDE AVCI TOPLAYICI YAŞAM

Hasankeyf Höyük’te gördüğümüz mimari yapım tekniklerindeki ileri teknoloji, karmaşık ölü gömme gelenekleri ve üst düzey üretim teknikleri, takip eden dönemde ortaya çıkan tarımcı köy toplulukları ile kıyaslanabilecek derecede üstündür.

 

Arkeolojik veriler Hasankeyf Höyük’ün, tüm yıl boyunca iskan gören bir yerleşik köy olduğunu gösterse de, incelenen bitki ve hayvan kalıntılarında, bitki yetiştirme veya hayvancılık izine rastlanmadı. Hasankeyf Höyük’teki yerleşimin önemli bir kısmı, hem mekânsal hem de zamansal anlamda, oldukça kalın bir kültür tabakası içerisinde art arda inşa edilmiş çok sayıda mimari yapıdan oluşur. Hasankeyf Höyük’te gördüğümüz mimari yapım tekniklerindeki ileri teknoloji, karmaşık ölü gömme gelenekleri ve üst düzey üretim teknikleri, takip eden dönemde ortaya çıkan tarımcı köy toplulukları ile kıyaslanabilecek derecede üstündür. Buna karşın, Hasankeyf Höyük’teki yerleşme besin üretimine dayalı ekonomiden tamamen uzaktır ve höyük sakinlerinin geçimini tümüyle avcı toplayıcı yaşam tarzı ile sürdürdüğü anlaşılmaktadır.

 

Yukarı Dicle Vadisi’nde bulunan Hasankeyf Höyük’te yerleşme MÖ yaklaşık 9.600 – 9.000’e tarihlendirilir. Bu dönemde, sembolizmdeki olağanüstü gelişmeden de görüldüğü üzere, avcı toplayıcı toplumlarda hızlı bir ilerleme meydana gelmiştir. Güneybatı Asya’da yer alan, aralarında Göbekli Tepe, Jerf el Ahmar, Körtik Tepe ve Faynan Vadisi 16’nın da sayılabileceği pek çok yerleşmede simgesel boyutta etkileyici bir maddi kültür görülür. Bu yerleşmelerde MÖ 10. binyıl sonlarında görülen bu gelişme, genelde tarım ekonomisine geçiş ya da avcı toplayıcılıktan tarım toplumuna geçişin başlangıcı olarak yorumlanır. Aslına bakılırsa, biçimsel anlamda evcil bitki türleri henüz ortaya çıkmamış olsa da, Levant ve Orta Zagros bölgelerinde birçok yerleşmede, buğday ve arpa gibi tahılların ilk kez bu dönemde kültüre alındığı düşünülmektedir. Tarihsel açıdan, tahılların evcilleştirilme süreci, insanlar tarafından sürekli olarak devam eden bir hasat ve ekim faaliyeti sonucu tahılların morfolojik olarak evcil türlere evrilmesinden önce yabani tahıl türlerinin kültüre alınmasıyla başladı. Dolayısıyla, bu sürecin erken evresinde, evcilleştirme öncesi kültüre alma olarak adlandırılabilecek bir aşama yer alır. Bu aşamada, tahılların kültüre alınma süreci başlamış olsa da arkeolojik kayıtlarda yalnızca yabani tahıllar tanımlanabilmektedir. Tahılların kullanılmaya başlamasının da, yine bu aşamada, MÖ yaklaşık 10. binyılda meydana geldiği düşünülmektedir.

 

 

OSAMU MAEDA, HITOMI HONGO, KEN-ICHI TANNO

 

DEVAMI AKTÜEL ARKEOLOJİ HASANKEYF ÖZEL SAYISINDA…