1000 YILLIK EL YAZMALARI

Afganistan’da İpek Yolu’nda yaşamış Yahudi bir aile tarafından yazılmış 1000 yıllık yeni el yazması bulundu.

Afganistan’da bir mağarada yaklaşık 1000 yıllık olduğu tahmin edilen, İpek Yolu üzerinde yaşayan Yahudi bir aile tarafından yazılmış yüze yakın el yazması bulundu. 2013 yılında bulunan “Afgan Genizası” olarak adlandırılan el yazmalarına ek olarak bulunan yeni belgeler İpek Yolu üzerinde Abu Ben Deniel önderliğinde yaşayan Yahudi bir ailenin hayatı hakkında detaylı bilgiler veriyor.  

 

Aramice, İbranice, Farsça, Yahudi Arapçası ve Yahudi Farsçası gibi çeşitli dillerde yazılmış olan bu belgelerin 11.yüzyılda Afganistan’ın kuzeyindeki Bamiyan şehrinde yaşamış bir aileye ait olduğu düşünülüyor. Hatırlanacağı üzere Bamiyan 15 yıl öncesine kadar devasa boyuttaki Buda heykelleriyle hem arkeologların hem de turistlerin en önemli ziyaret alanlarından biriydi. Fakat Taliban 11 Eylül saldırılarından yaklaşık 6 ay önce bu heykelleri havaya uçurmuştu.

 

Altı ay önce antikacı Lenny Wolfe tarafından satın alınan bu belgeler tarihçileri ve bilim adamlarını oldukça heyecanlandırdı. Lenny Wolfe bu belgelere, “Kahire Genizası” koleksiyonundan yola çıkarak “Afgan Genizası” adı verilen belgelerle ilgili daha fazla bulguya ulaşmak amacıyla yaptığı araştırmalar sonucu ulaştı. “Kahire Genizası” denilen belgeler daha önce Kahire’deki bir sinagogun deposunda keşfedilmişti ve 300 bin Yahudi el yazması parça içeriyordu. Dünyanın en çeşitli ve geniş ortaçağ el yazması koleksiyonu olan bu belgeler Orta Doğu ve Kuzey Afrika’daki Yahudi yaşamına dair detaylı bilgiler veriyordu. Wolfe, 2013 yılında bu parçalara benzeyen ve bu sefer Afganistan’da bulunmuş olan yüzlerce belgenin 29 tanesini satın alıp bunları İsrail’e göndermişti. “Afgan Genizası” olarak adlandırılan belgeler, 1000 yıl önce Afganistan’da Yahudilerin varlığını ispatlamakla kalmıyor, bu insanların hayatlarına dair oldukça detaylı bilgiler veriyordu.  Kahire’de bulunan el yazmalarından sonra Yahudi yaşamına dair keşfedilen en değerli koleksiyonlardan biri olan “Afgan Genizası” Lenny Wolfe için daha fazlasını vaat etmiş olacak ki, Wolfe 2013’ten beri bu el yazmalarına benzer yeni belgeler bulmak için araştırmalar yapıyordu. Wolfe, altı ay önce İsrail Anıtlar Kurumu’nun da yetkisiyle yeni bir belge koleksiyonunu satın aldı. Uzmanlar yalnızca yazı içeren bu hukuki ve ticari el yazmaları ile kutsal ve kişisel mektuplar içeren belge yığınlarının, 1000 yıl önce bir mağaraya sahipleri tarafından gömüldüğüne inanıyor.

 

Kudüs İbrani Üniversitesinde araştırmacı olarak çalışan Ofir Haim bu belgelerin Afganistan’da yaşayan Yahudi topluluğunun yaşayışına ait büyüleyici bilgiler verdiğini öne sürdü. Haim tarafından tercüme edilen mektuplardan birinde, Yair isimli bir adamın ailenin başı olan Abua Nassar’a neden Bamiyan’daki ailesini görmek için geri dönmediğini açıkladığı görülüyor.

 

“Eğer Bamiyan’da yaşamımı idame ettirebilseydim, senin isteklerini yerine getirirdim… Biliyorsun benim mesleğimi yapan bir insan eğer dükkânını bir gün açmazsa her şeyini kaybeder.” Diğer bir mektubunda Yair neden Bamiyan’da yaşadığına dair başka ipuçları veriyor:

“Patlıcanlar henüz bereketli olmadığı için sana henüz göndermedim. Çok küçüktüler. Haftaya göndereceğim.”

 

Belgeler arasında ayrıca Abu Nassar’a ait bir defter de bulundu. Bu defterde Abu Nassar’ın kendisine hem para hem de buğday ya da arpa borcu olan insanları not ettiği görülüyor. Müslüman isimlerinin yanı sıra İran Yahudilerinin de isimlerini içeren yüzlerce girdi tarihçilerin çağın insanlarının ekonomik problemlerle nasıl baş ettiğini ve farklı dinlerin nasıl günlük hayatta çakıştığını anlamasına yardımcı oluyor.