BİR DÜNYA MİRASI: ÇATALHÖYÜK

1 Temmuz 2012’de, Rusya St. Petersburg’da, UNESCO Dünya Miras Komitesi, Çatalhöyük Neolitik yerleşmesini Dünya Kültürel Miras Listesi’ne oy birliğiyle kaydetmeye karar verdi.

 

Böylece Çatalhöyük, Türkiye’nin 11. Dünya Mirası ve listede yer alan tek Yakın Doğu Neolitik yerleşmesi oldu. Bu karar, Dünya Kültürel Miras Listesi’ndeki varlığını genişletmek için büyük çaba harcayan ve Çatalhöyük’ün adaylık sürecinde üç yıl boyunca çalışan Kültür ve Turizm Bakanlığı açısından önemli bir başarı idi.  
Konya düzlüğünde konumlanan Çatalhöyük, 9 bin 400 yıllık bir Neolitik yerleşme. Yerleşme, Neolitik Döneme tarihlenen Doğu Çatalhöyük ile Kalkolitik Döneme tarihlenen Batı Çatalhöyük olmak üzere iki ayrı höyükten oluşuyor. Çatalhöyük’ün 1958’deki keşfine kadar, Anadolu platosu üzerinde herhangi bir Neolitik yerleşim olmadığına inanılıyordu. Bereketli Hilal’in dışında ilk çiftçilerin, ilk kentlerin ve köylerin erken gelişimini ortaya koyan çok az sayıda bulgu vardı. Bu nedenle, İngiliz arkeolog James Mellaart’ın 1960’lardaki Çatalhöyük keşfi büyük ilgi yarattı. Yerleşmenin boyutları, buranın Yakın Doğu’da bilinen en büyük Neolitik yerleşme olduğuna işaret ediyordu.
Bu gün, Çatalhöyük’ün Anadolu ve Doğu Akdeniz ülkelerindeki en erken ya da en büyük tarım topluluğu olmadığını ancak Neolitik Dönemde Yakın Doğu’ya yayılan kültürel ve ekonomik değişikliklere büyük katkısı olduğunu biliyoruz. Yerleşmede 1993 yılından bu yana, Stanford Üniversitesinden arkeolog Ian Hodder tarafından sürdürülen kazı çalışmaları, yerleşik köylerden kentsel yığılmalara neden olan tüm süreci daha iyi anlamamıza yardımcı olmaktadır. 
Araştırmacılar, Çatalhöyük’ün bir arada bölgede yerleşen küçük yerel topluluklardan oluştuğuna ve yerleşim yerini “kasabaya” dönüştürdüklerine inanırlar. Yerleşmenin gelişmeye başladığı ilk safhalarda, Çatalhöyük her açıdan genişlemiştir. Bölge halkı, yoğun bir şekilde kümelenmiş kerpiç evlerde yaşamışlardır. Evler arasında sokaklar ya da geçitler yoktur. İnsanlar yerleşimde dam seviyesinde dolaşmakta ve evlerine damdaki küçük delikten merdivenle girmekteydiler. Nüfusun, yaklaşık 3,500 ila 8000 arasında olduğu tahmin edilmektedir.  
Çatalhöyük Araştırma Ekibi tarafından yürütülen çalışmalar sonucunda, insanoğlunun yaşam biçiminde büyük değişiklere neden olan etkileri daha iyi anlayabiliyoruz. Ekip, yaklaşık olarak 80 yapıda kazı çalışması yapmış ve buralarda elde edilen buluntular bize Çatalhöyük sakinlerinin sosyal ve ruhani yaşantısı hakkında önemli bilgiler...  Helen Clare HUMAN'IN kaleminden “Bir Dünya Mirası: Çatalhöyük" yazısının devamı Aktüel Arkeoloji Dergisi'nin Eylül - Ekim 2012 Sayısında yer almaktadır