EVLİYALARIN VE SULTANLARIN TÜRBELERİ

2014 yılı Orta Doğu’da insan hayatı ve kültürel miras için kötü bir yıldı. Suriye hükûmeti ve müttefikleri rastgele hava bombardımanına devam etti. Bu politikaları hem yaşayan şehirleri hem de binyıllarca öncesine dayanan antik kentleri harap etti.

Hiç kuşkusuz sivil ölümlerin ve miras yıkımının çoğu, Suriye hükümeti tarafından gerçekleştirildi ve gerçekleştirilmeye de devam ediyor. Fakat 2014 yılının Temmuz ve Aralık ayları arasında ve sonrasında 2015 içerinde yeni bir olgu doğdu: Irak Şam İslam Devleti (IŞİD). Yezidiler, Hıristiyanlar, Yahudiler ve aynı zamanda Sünni ve Şii Müslümanlar için kutsal olan çok sayıda yeri kasıtlı olarak yok etti.

 

Uluslararası medya Batılıların aşina olduğu, “evrensel” olarak çerçevelenen antik yerlere – örneğin Musul Müzesinde ve Ninova antik kentinde icra edilen filmsel şiddet gösterileri veya Palmira’daki Bel ve Baalşamin tapınaklarının yıkımı - neredeyse ayrıcalıklı bir şekilde yoğunlaşsa da, gerçekte antik kentlere olan saldırılar nispeten daha azdır. IŞİD tarafından hedef alınan miras alanlarının çoğu yerel diyebileceğimiz yerlerdir. Yani bunlar Irak ve Suriye dışında yaygın olarak bilinmiyorlardı. Nitekim IŞİD’in gündeme gelmiş antik kentlere karşı gerçekleştirdiği şiddet gösterilerine rağmen, yıkım düzenine dikkatli bakıldığında ilk gayesinin hedeflenen “kültürel arınma” kampanyası içerisinde yerel kimliği kasıtlı olarak yok etmek olduğu görülüyor. Ancak sonrasında Suriye ve Irak dışında daha yaygın olarak bilinen alanları yok ederek, alacakları medya ilgisinin propaganda değerini anladılar gibi görünüyor.

 

IŞİD’in ilk kültürel arınma faaliyetleri, 2014 yılının haziran ve temmuz aylarında, grup Musul’daki camileri, türbeleri ve kiliseleri yıkmaya başladığında gerçekleşti. Sonraki altı aylık süreçte, sayıyı kesin vermek zor olsa da, yetmişin üzerinde yerel miras alanı harabeye dönmüş veya hasar görmüştü. Buna karşılık, IŞİD’in UNESCO Dünya Mirası Alanı Nimrud’a karşı ilk yıkım faaliyeti neredeyse altı ay sonra, Ocak 2015 tarihinde gerçekleşti. 2015 yılının Ocak ayından, Palmira’daki Bel Tapınağı’nın IŞİD tarafından yok edildiği Ağustos ayına kadar 11 antik yerleşme hedef alındı.

 

 

Stephennie MULDER