TARİHÇİ BİR HİTİT KRALI: II. MURŞİLİ

Muršili’nin üç büyük historiografik (tarih yazıcılığı) metni bulunmaktadır. Bunlar, babası “I. Šuppiluliuma’nın İcraatı”nı anlattığı metin, “II. Muršili’nin Onyıl Annalları” ve “Ayrıntılı Annalları”dır. Tümüyle farklı özelliklere sahip bu metinler, son derece önemlidirler. Çünkü, hem içerik bakımından Hitit devletinin siyasi tarihinin geniş bir zaman dilimine ışık tutarlar, hem de Hitit tarih yazıcılığının ne denli gelişkin olduğunu gösterir.

 

Metinleri, içerikleri yönünden kronolojik sırada inceleyecek olursak, karşımıza çıkan ilk metin, Šuppiluliuma’nın İcraatlarıdır. Metin, babasının prenslik döneminden, yani Muršili’nin büyükbabası zamanından başlar. Babası Šuppiluliuma’nın savaşta nasıl yararlılık gösterdiğini, Mısır ile olan ilişkilerini, abisi Zannanza’nın öldürülmesini ve Mısır ile savaşını anlatır.

 

Bu konuların yanı sıra, Šuppiluliuma’nın birçok seferi de anlatılmaktadır. Metnin en önemli özelliklerinden biri, annalların anlatıldığı 1. tekil şahıs, yani “ben” formunun yerine, 3. tekil şahıs, yani “o” formunun kullanılmış olmasıdır. İlk ele almak istediğimiz pasaj, II. Muršili’nin henüz doğmamış olduğu dönemleri anlatmaktadır. I. Šuppiluliuma henüz prenstir ve babasının hizmetindedir.

 

“Büyüybabam döndüğü zaman ise, o Hayaša Ülkesi’ne gitti. Ve babam onunla beraber idi. Büyükbabam Hayaša Ülkesi’ne vardığı zaman Hayaša Ülkesi kralı Karanni onunla [savaştı]”

 

Burada söz konusu olan “büyükbaba”, Šuppiluliuma’dan evvel Hitit tahtında oturan II. Tuthaliya’dır. Buna benzer olaylar, metnin çoğu yerinde görülmektedir. II. Muršili’nin bunları anlatırken, bahsedilen olayların çoğuna tanıklık yapmamış olması, buna rağmen ayrıntı vermekten kaçınmaması, dikkati çeker. Değinmek istediğimiz bir diğer pasajda ise, bir Mısır kraliçesinin, Šuppiluliuma’ya gönderdiği bir mektuptan bahseder:

 

“Kocam öldü. Oğlum yoktur. Senin ise, (bir) çok oğullarının olduğunu söylüyorlar. Eğer sen bana bir oğlunu verirsen, o kocam olabilir. Hizmetkârlarımdan birini alıp onu hiçbir zaman kocam yapmak istemem.”

 

Hitit metinlerinde, daha evvel yazılmış mektupların zikredilmesi alışılmış ve sıkça başvurulan bir yöntemdir. Muršili’nin burada babasına gönderilen mektubu bu denli ayrıntılı anlatması, kaynak olarak arşivlerin iyi bir şekilde kullanıldığını gösterir.

 

Yazı: Metin ALPARSLAN

 

Yazının tamamına Aktüel Arkeoloji Dergisinin 73. sayısından ulaşabilirsiniz.